Szkoły Sióstr Zmartwychwstanek, (Częstochowa)

 Szkoły Sióstr Zmartwychwstanek, (Częstochowa) w 1918 Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego udzieliło zgodę na utworzenie 7-klasowej Szkoły Przemysłowo-Handlowej Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego. Szkoła mieściła się w budynku przy III Alei 58, składała się z trzech klas (wstępnej oraz klas I i II) oraz internatu, uczęszczało do niej ok. 60 uczennic; rok później szkoła przeniosła się do budynku przy III Alei 60. W roku szkolnym 1920/21 powstała klasa V (zawodowa), w 1921/22 klasa VI, a w 1923/24 klasa VII. Internat mógł przyjąć ponad 50 uczennic. W 1922/23 szkoła otrzymała uprawnienia publiczne. Celem szkoły było wychowywanie dziewcząt w duchu katolickim (w myśl hasła „miłością i prawdą”) oraz przygotowanie do pracy zawodowej w zakresie krawiectwa, bieliźniarstwa i trykotarstwa. Symbolem szkoły była szarotka. Szkołą kierowali: Joanna Jurakowska, Wacława Fidler, → Antoni Zboiński, s. Maria Dalkiewicz, od 1926 ponownie J. Jurakowska, od 1929 s. Benigna Pilichowska. Kadrę pedagogiczną stanowiły siostry zakonne, a także personel świecki; uczyli tu m.in. → Stanisław Barylski, Wacław Fidler, Tadeusz Książek, → Jan Sołdrowski, Jan Szust, → Zofia Tyszecka, → Włodzimierz Winnicki, → Antoni Zboiński. Prefektami szkoły byli kolejno: księża Leśnik, Józef Bielowski i Piotr Sobański. W szkole działały samorząd szkolny, Sodalicja Marjańska (od 1925), sklep „Wspólna Praca” (od 1926), funkcjonowało kółko samopomocy naukowej i materialnej oraz kółka przedmiotowe. W czerwcu każdego roku wychowanki prezentowały na wystawach własne rysunki i prace ręczne; dochód ze sprzedaży przeznaczano na cele charytatywne. W 1928 odbył się pierwszy zjazd absolwentek, w 1929 zaczął ukazywać się szkolny miesięcznik „Z życia koła wychowanek”. W 1931 powstało 2-letnie Liceum Handlowe, od 1936 działało Prywatne 4-letnie Żeńskie Gimnazjum Kupieckie, a istniejące liceum przekształcono w 1937 w Prywatne Żeńskie Liceum Handlowe Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego. W 1936 ks. biskup → Teodor Kubina poświęcił dobudowaną część budynku szkoły. Od 1938 szkoła posiadała uprawnienia szkoły publicznej, jej pełna nazwa: 4-letnie Gimnazjum Kupieckie i Liceum Handlowe Żeńskie Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego. 12 X 1939 na krótko została wznowiona nauka, placówką kierowała s. → Zofia Szulc, ale już 11 XI 1939 władze okupacyjne zamknęły szkołę. Uczennice gimnazjum uczęszczały w 1939/40 na naukę w klasie 7, realizując tajnie program gimnazjalny. Szkoła została reaktywowana 10 II 1945, uczęszczało do niej 140 uczennic. W 1946 otrzymała nazwę Gimnazjum Handlowego, od 1949 działało 3-letnie Gimnazjum Administracyjno-Handlowe oraz 2-letnie Liceum Administracyjno-Gospodarcze. W 1953 władze oświatowe zabroniły naboru do klasy I; w 1956 odbyła się ostatnia matura. W 1957 pozwolono na nabór do dwóch klas 5-letniego Technikum Gospodarczego. W 1962 szkoła zakończyła swą działalność. Budynek (z wyposażeniem) zajęło Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych. Zgromadzenie odzyskało zdewastowany budynek w 1989. Po remoncie gmachu w 1991 powróciła tu szkoła podstawowa im. Zofii Szulc. W 1999–2019 działało Gimnazjum im. s. Barbary Żulińskiej.

Izabela Wrona-Meryk, Żeńska Szkoła Przemysłowo-Handlowa Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego w Częstochowie w latach 1918–1928, Prace Naukowe AJD w Częstochowie, Pedagogika, 2013, t. 22, s. 519–529; Jan Prüffer, Szkolnictwo w Częstochowie w okresie wojny (rok szkolny 1914/15–1915/16), Częstochowa 1916, s. 46–48; Beata Urbanowicz, Struktura i funkcjonowanie Szkoły Przemysłowo-Handlowej Zmartwychwstania Pańskiego w Częstochowie w latach 1918–1939, [w:] Z dziejów Polski XIX i XX w. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Ryszardowi Szwedowi, red. T. Dubicki, T. Panecki, Częstochowa 2004, s. 105–110; „Jednodniówka” z okazji dziesięciolecia Szkoły Przemysłowo-Handlowej Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego w Częstochowie 1918–1928, s. 8, 28; – „Goniec Częstochowski” 1922, nr 177, 1937, nr 101, s. 5.

Autor: Andrzej Kuśnierczyk
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../szkoly-siostr...

Szkoła Powiatowa Specjalna

 Szkoła Powiatowa Specjalna, pięcioklasowa szkoła z językiem wykładowym polskim, utworzona w 1862, w wyniku reformy oświatowej A. Wielopolskiego. Po ukończeniu 4 klasy można było bez egzaminu wstępnego kontynuować naukę w gimnazjum. Świadectwo ukończenia szkoły dawało konkretne uprawnienia zawodowe, np. nauczyciela w szkole elementarnej lub pisarza magistrackiego. Szkoła liczyła początkowo około 200 uczniów, później spadła do 150. Siedziba szkoły znajdowała się początkowo w budynku poklasztornym ss. → mariawitek przy → kościele pw. św. Jakuba, a od 1865 w zachodnim skrzydle dawnych zabudowań klasztornych ss. mariawitek przy ul. Panny Maryi (al. NMP) → Aleja 56. Od 1866 prowadzono działania mające na celu przekształcenie Szkoły Powiatowej Specjalnej gimnazjum klasyczne, lecz nie przyniosły one efektu. Na czele szkoły stał inspektor podległy Łódzkiej Dyrekcji Szkolnej; funkcję tę sprawowali kolejno → Adam Bar, Karol Witte i Józef Kontkiewicz. W 1867 szkołę przekształcono w → Częstochowskie Męskie Progimnazjum Klasyczne; znalazła się w nim kadra nauczycielska szkoły specjalnej.

Franciszek Sobalski, Jak powstało pierwsze gimnazjum w Częstochowie, „Nad Wartą” 1961, nr 11, s. 7; IV Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza w Częstochowie 1862–2007, pod red. J. Sętowskiego, Częstochowa 2007, s. 20, 21, 22.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../szkola-powiatowa...

Tkaczu w Kamienicy Polskiej. 1913r

 Tkaczu w Kamienicy Polskiej. 1913r

W mieście naszem od roku niemal istniała tkalnia złotogłowiu in:. materji na kapy, ornaty i.t.p. szaty kościelne p. f . ,,Albin Pawełek— Aleja 3 Nr. 52" .

Przemysł ten wprowadził do nas firmowy właściciel tej pracowni, wykwalifikowany fabrykant, posiadający długoletnią praktykę licznych zakładów tego rodzaju w Nadrenii. Jakkolwiek jest on polakiem, to jednak, będąc wychowańcern Niemiec, sprowadził kierownika niemca—fachowca. Teraz z zadowoleniem należy powitać wiadomość, że pracownia ta przeszła na własność chrześcijańskiego związku ,,Tkacz" w Kamienicy Polskiej prowadzona będzie miejscowymi siłami do 1 listopada b. r. w dawnem miejscu w Alei 3 Nr. 52, od św. Michała zaś przeniesiona zostanie do Kamienicy Polskiej.
Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_226_1913

Poligon Aniołów

 Poligon Aniołów, dawny wojskowy teren ćwiczeń, położony w Aniołowie (obecnie w granicach Częstochowy). Powstał przed I wojną światową jako poligon dla wojsk rosyjskich, stacjonujących w koszarach przy ul. Szkolnej (Dąbrowskiego). Po 1918 szkoliły się tam jednostki → 7 Dywizji Piechoty Wojska Polskiego: → 27 pułk piechoty z Częstochowy, 25 pułk piechoty z Piotrkowa Trybunalskiego, 74 pułk piechoty z Lublińca, → 7 pułk artylerii lekkiej, →7 dywizjon artylerii ciężkiej i jednostki sapersko-pionierskie. Prowadzono na tym terenie ćwiczenia ze strzelania artyleryjskiego, ćwiczenia bojowe, takie jak natarcie, tyraliera, okopywanie się w ziemi, natarcie w pełnym rynsztunku. Wybudowano tam rzutnie do rzucania granatami, wykopano transzeje i wykonano zasieki z drutu kolczastego. W 1926 zbudowano na terenie poligonu → strzelnicę garnizonową. Planowano także wzniesienie budynku szpitala wojskowego (w rejonie obecnej ul. Kukuczki). W czasie okupacji niemieckiej poligon był nadal używany, szczególnie w drugiej fazie wojny – Niemcy szkolili tam bataliony i kompanie rezerwowe. Na Aniołowie składowano również broń i materiały niebezpieczne. Po 1945 ćwiczyły tam oddziały Wojska Polskiego. 14 VI 1945 na poligonie przeprowadzono dziesięciogodzinną akcję detonowania niewypałów, zwiezionych z Częstochowy po rozminowaniu miasta. Obiekt funkcjonował do lat 50. W 1960 powstał projekt zaadaptowania terenu na park leśny; tworzono go m.in. w czynach społecznych. Dawny poligon, jako → Lasek Aniołowski stał się miejscem rekreacji dla mieszkańców dzielnicy Północ (część jego obszaru zajęła w latach 70. trasa szybkiego ruchu Warszawa – Katowice). Realizując plan uporządkowania terenu byłego poligonu, między 16 VIII a 12 X 2006 przeprowadzono tam akcję rozminowania; znaleziono 854 pociski artyleryjskie, 1034 granaty moździerzowe, 28 granatów ręcznych, trzy panzerfausty oraz 500 zapalników; zdetonowano je na Pustyni Siedleckiej.

Aleksander Gąsiorski, Jan Dobrowolski, 27 pułk piechoty w Częstochowie, s. 161, 164 (maszynopis w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum, Częstochowskiego); – „Gazeta Wyborcza Częstochowa” 2016, nr 223, s. 9; „Głos Narodu” 1945, nr 100, s. 3, nr 132, s. 4; „Puls Regionu” 2006, nr 32, s. 12; „Życie Częstochowy” 1963, nr 279, s. 6.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/poligon-aniolow https://forum.odkrywca.pl/.../647074-27-p-p-cz.../page/4/...

MARYCHNA CÓRKA FRANCISZKA

 MARYCHNA CÓRKA FRANCISZKA

Wpisując do laptopa właściciela posesji nr 139 w przedwojennej Kamienicy Polskiej Franciszka Szczęsnego, syna Józefa i Salomei, miałem problem z odczytaniem nazwy miejscowości, w której się urodził. Łękinek? Takiej wsi w dawnym powiecie piotrkowskim nie było. Na szczęście adnotacja dotycząca poprzedniego miejsca zamieszkania Franciszka pozwoliła nakierować uwagę na Chorzenice, przy drodze z Częstochowy do Radomska. „Chorzenice, gmina Rzeki w guberni piotrkowskiej”. Byłem co prawda w ubiegłym roku na rekonesansie w tamtych stronach (kupowałem w sklepie w Witkowicach wodę mineralną, szukałem – bezskutecznie – śladów dworu), ale nie wiedziałem wówczas, że przez czas jakiś było to miejsce zamieszkania Franciszka i jego córki Marianny, nazywanej przez wszystkich kamieniczan Marychną (jej zdjęcie publikowaliśmy w Korzeniach).

Okazało się, że genealogiczne ścieżki zostały już przetarte przez Witka Strąka: rodziców Franciszka odnotowały metryki parafii Łękińsko w gminie Kleszczów k. Bełchatowa. Otarłem się o dzieje Łękińska, pisałem o tym na forum TGCZ, ale wówczas nie wiedziałem, że w tej miejscowości w 1856 r., w kościele pw. Jana Chrzciciela, odbył się ślub Józefa Szczęsnego z Salomeą z Kaniów. Warto zacytować treść dokumentu: Wola Grzymalina. Działo się we wsi Łękińsku dnia dwudziestego stycznia tysiąc ośmset pięćdziesiątego szóstego roku o godzinie dwunastej w południe. Wiadomo czynimy, że w przytomności świadków, Ludwika Kukuły lat pięćdziesiąt pięć i Mateusza Olbrych lat trzydzieści jeden obydwóch zagrodników z Woli Grzymalinej zawarte zostało małżeństwo między Józefem Szczęsnym kawalerem synem Józefa i Rozalii z Olbrychów małżonków Szczesnych we wsi Łękińsku przy rodzicach zamieszkałym i tamże urodzonym lat dziewiętnaście liczącym z jednej – a Salomeą Kanią panną córką Tomasza i Zuzanny z Owczarków małżonków Kaniów na służbie w woli Grzymalinej zostającą i tamże urodzoną lat siedemnaście liczącą z drugiej strony. Ślubu udzielił ks. Tomasz Bartczak, który podpisał się na dokumencie. 21 lipca 1869 r. na świat przyszedł syn Józefa i Salomei – Franciszek, ten od którego zaczęły się genealogiczne poszukiwania. Metryką urodzenia Franciszka nie dysponujemy, Nie wiadomo, kiedy Franciszek przeniósł się do Witkowic, bliżej Częstochowy. Stało się to zapewne po ślubie z Michaliną Langer. Pewne jest, że w Witkowicach urodził się Jan Romuald Szczęsny, starszy brat Marianny (Marychny). Chrzest odbył się kościele parafialnym pw. św. Wawrzyńca w Borownie (akt nr 77). Marianna urodziła się 31 stycznia 1908 r. Przeglądanie rejestru mieszkańców Kamienicy Polskiej z roku 1933 może być zaproszeniem do genealogicznej przygody. W przypadku Marychny Szczęsnej nasza wiedza wzbogaciła się o dwa pokolenia wstecz. (ak)
Żródło: Kwartalnik ,, Korzenie" nr116, R.: XXXI 1/2021

Z uroczystości w Kamienicy Polskiej (Koresp. wł. „Gońca Czest.") 1930r

 Z uroczystości w Kamienicy Polskiej

(Koresp. wł. „Gońca Czest.") 1930r
Z okazji uroczystości św. Józefa w ubiegłą Środę obchodzono w tutejszej parafji odpust, który jednak te z powodu niepogody nie wypadł tak jak po inne lata, aczkolwiek do rocznym zwyczajem przybyło nań sporo ludności z okolicy, tudzież kilkunastu księży z sąsiednich parafii. Uroczyste nabożeństwo odprawił ks. prob. Gawlikowski z Poczesnej, podczas nabożeństwa bardzo starannie wykonał pieśni religijne tamtejszy chór kościelny pod dyrekcją swego niestrudzonego dyrygenta p. Józefa Ziębińskiego, przyczem zaznaczyć trzeba że przy organach siedział specjalnie zaproszony z Częstochowy organista katedralny p. Kowalski. Kazanie wygłosił bawiący chwilowo w sąsiedniej wsi ksiądz Kuraś z Częstochowy. Grono amatorów teatralnych z poród tutejszej inteligencji pod reżyserią nauczycielki p. Czekalskiej urządziło w dzień odpustu piękne przedstawienie, którego program stanowiły trzy sztuki: „Schadzka", „Sieroce wiano" i „Podejrzana osoba". Przedstawienie z dużem powodzeniem odegrane zostało w sali strażackiej. Nie będę tu wyróżniał poszczególnych amatorów, którzy niemal wszyscy mniej lub więcej udatnie wywiązali się ze swoich ról, dając licznie zebranej publiczności nader miłą rozrywkę kulturalną, gdyż cześć artystyczna w przedstawieniu amatorskiem, a zwłaszcza na wsi, ze względów zupełnie zrozumiałych bynajmniej nie jest najważniejszą rzeczą, lecz nadewszystko podkreślić pragnę dobre chęci tutejszego grona miłośników sceny, którzy mimo swych zajęć zawodowych nie ociągają się, aby w tak chwalebny sposób urozmaicać życie wsi. Wreszcie zaznaczyć trzeba, że niemałą atrakcją było wśród przedstawienia. kiedy w czasie jednego antraktu komendant Straty Pożarnej p. J. Bielobradek wygłosił piękny wiersz. Jot.

Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_069_1930.

Ławeczki znanych częstochowian

 Ławeczki znanych częstochowian, upamiętniające zasłużone osoby w formie pomnika-ławeczki; najwcześniej powstała ławeczka znanej poetki → Haliny Poświatowskiej, zaprojektowana przez artystę Roberta Sobocińskiego. Odsłonięta została 11 X 2007 w alei Najświętszej Maryi Panny (al. NMP), nieopodal → Galerii Dobrej Sztuki Muzeum Częstochowskiego. Z okazji 150. rocznicy urodzin i 90. rocznicy śmierci odsłonięta została 23 VI 2008, z inicjatywy → Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego (przy wydatnej pomocy Urzędu Miasta Częstochowy), ławeczka upamiętniająca lekarza → Władysława Biegańskiego. Ławeczkę z siedzącą na niej postacią doktora wykonał krakowski rzeźbiarz Wojciech Pondel; jej lokalizacja w II Alei nie jest przypadkowa: stoi w pobliżu miejsca, w którym niegdyś Biegański pracował, chodzi o (nieistniejący dziś) → Szpital Najświętszej Maryi Panny. Nieopodal znajduje się → Biblioteka Publiczna, której Biegański jest patronem.

Trzecia ławeczka, także umiejscowiona w Alei NMP, niemal naprzeciwko rzeźby Haliny Poświatowskiej, poświęcona jest → Markowi Perepeczce, aktorowi i dyrektorowi → Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie. Autorem rzeźby jest Wojciech Pondel. W pobliżu Jasnej Góry, u szczytu ul. Wieluńskiej, znajduje się czwarta ławeczka, upamiętnia postać aktora → Antoniego Fertnera, urodzonego w Częstochowie w domu przy ul. Wieluńskiej. Ławeczkę ufundował syn Antoniego – Antoni Fertner, mieszkający w Szwecji. W odróżnieniu od trzech pozostałych ławeczek nie ma na niej rzeźby, przymocowana do oparcia tabliczka informuje o latach życia aktora, przypomina, iż zagrał w 1908 w pierwszym polskim filmie fabularnym.

Spacerownik po Częstochowie, red. Joanna Skiba (b.m.r.w), s. 19, 29; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Andrzej Kuśnierczyk.
Żródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../laweczki-znanych..

Wielki ośrodek chałupniczy Kamienica Polska produkuje tkaniny i wyroby dziewiarskie. 1954r

 Wielki ośrodek chałupniczy Kamienica Polska produkuje tkaniny i wyroby dziewiarskie. 1954r

Od blisko 150 lat istnieje ośrodek przemysłu chałupniczego — Kamienica Polska woj. stalinogrodzkie. Ośrodek ten, założony w początkach ub. wieku, stworzył własne piękne tradycje tkackie i dziewiarskie. Dziś chałupnicy zrzeszeni są w spółdzielni pracy tkaczy i dziewiarzy im. Barlickiego i produkują poważne ilości różnego rodzaju tkanin i wyrobów dziewiarskich. Np w grudniu ub. roku chałupnicy Kamienicy Polskie wyprodukowali 28,846 metrów tkanin, 239 metrów bieżących firanek, 450 par skarpetek wełnianych i bawełnianych, ponad 1.090 kaftaników dziecięcych i wiele innych wyrobów: ubranek dzianych dla dzieci, bluzek damskich, swetrów, chustek, szalików itp. Założyciele tego ośrodka chałupniczego — osadnicy z Czech i Sudetów, to uciekinierzy od prześladowań germanizacyjnych religijnych, w przeważającej części chłopi pańszczyźniani , którzy — jak opowiadają ich potomkowie—przywieźli swój dobytek do Polski na taczkach. Ciężkie, trudne, nędzne było życie tkaczy i dziewiarzy z Kamienicy Polskiej przez wieki dziesiątaków lat. Dziś chałupnicy spółdzielni• pracują dla siebie, zarabiają nieźle z każdego niemal domu ktoś się uczy w średniej lub wyższej szkole. We wsi Kamienica Polska rozwija się indywidualne budownictwo mieszkaniowe. Jest już tych nowych domów kilkadziesiąt . Spółdzielnia pracy tkaczy i dziewiarzy urozmaica i zwiększa swą produkcję oraz instaluje coraz więcej warsztatów mechanicznych. Kontynuując stare, piękne tradycje rzemieślnicze, wolni od wyzysku tkacze i dziewiarza Kamienicy Polskiej dostarczają na rynek ludziom pracy wiele solidnie wykonanych; pięknych wyrobów,

Źródło: ,,Słowo Ludu" nr22, 1954r. http://sbc.wbp.kielce.pl/.../S%C5%82owo%20Ludu%201954...

Kwiaty z „Zawady" na warszawskiej wystawie. 1965r

 Kwiaty z „Zawady" na warszawskiej wystawie. 1965r

Chałupnicy ze znanej wytwórni ortalionu „Zawada" w Zawadzie koło Kamienicy Polskiej, specjalizujący się z pokolenia na pokolenie od przeszło stu lat w wytwarzaniu sztucznych kwiatów z wiórów drzewnych pięknie udekorowali swymi wytworami V Ogólnopolską wystawa CPLIA, w warszawskim Pałacu Kultury i Nauki. Wiórowe kwiaty podobają się zwiedzającym szczególnie zagranicznym turystom. Niektórzy z nich przyjeżdżają aby zobaczyć ludowych artystów przy pracy. (ad)

Źródło: ,,Gazeta Częstochowska " nr 043, 1965r.

Policja Państwowa (PP), (Częstochowa)

 Policja Państwowa (PP), (Częstochowa) powołana 24 VII 1919, obejmowała całość służby bezpieczeństwa, zgodnie z zasadą jednolitości i wyłączności policji (służba śledcza, ruchu ulicznego, policja obyczajowa, kolejowa, morska, rzeczna). Jednocześnie rozwiązano Policję Komunalną i → Milicję Ludową, których funkcjonariusze mogli przejść do PP po weryfikacji. W Częstochowie dowództwo PP dla powiatu częstochowskiego mieściło się przy ul. Parkowej 14 (Popiełuszki), funkcjonowały tam również Ekspozytura Urzędu Śledczego oraz areszt. W mieście znajdował się także oddział policji konnej, szkoła policyjna (1920–21) i komisariat kolejowy. W czasie wojny z Rosją bolszewicką w walkach wzięli udział nieliczni policjanci z Częstochowy. Funkcjonariusze PP zaangażowali się w zbiórkę na rzecz pożyczki państwowej zorganizowanej na czas wojny, deklarując 1 137500 mk oraz złożyli 10 280 mk składki członkowskiej na „Czerwony Krzyż”. Od 1921 Komisariat Miejski PP znajdował się przy III Alei 47. W Częstochowie utworzono także wyspecjalizowaną komórkę policji politycznej. Organizację policji częstochowskiej zmieniano kilkakrotnie. W 1933 w Częstochowie były trzy komisariaty: I – przy ul. Wolności 10, II – przy ul. Narutowicza 15 i III – przy ul. Narutowicza 192, oraz dwie wartownie – na Ostatnim Groszu i na dworcu kolejowym Stradom. 17 IV 1936 utworzono oddziały rezerwy policyjnej – jedna z kompanii stacjonowała w Częstochowie (kompania D), wkrótce jednak przeniesiono ją do Herbów Starych. W 1936 z połączenia komendy powiatowej z komisariatami miejskimi utworzono Komendę PP Powiatu i Miasta Częstochowy. Pierwszym komendantem polskich organizacji porządkowych (Milicji Ludowej i PP) w Częstochowie był → Władysław Belina-Prażmowski, a jego zastępcą → Leon Jarosz. W 1939 komendantem powiatowym i miasta był nadkomisarz Michał Olendzki, kierownikiem wydziału śledczego – podkomisarz Adam Kostyrk, kierownikiem I komisariatu – podkomisarz Witold Tumiłowicz, kierownikiem II komisariatu – podkomisarz Eugeniusz Strobl, zaś kierownikiem III komisariatu – podkomisarz Bronisław Lipski. Pod koniec sierpnia 1939 PP w Częstochowie zgodnie z planem ewakuacji przygotowywała się do opuszczenia miasta. 1 IX 1939 oddziały PP wyruszyły z Częstochowy w kierunku wschodnim. 57 policjantów pochodzących z Częstochowy i okolic, którzy znaleźli się na obszarach zajętych przez Armię Czerwoną, NKWD zamordowała następnie na terenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) – w Charkowie, Katyniu, Miednoje i Twerze. W czasie okupacji niemieckiej część byłych funkcjonariuszy PP służyła w → Policji Polskiej Generalnego Gubernatorstwa (tzw. policji granatowej).

Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, Częstochowa 1999, s. 310; – Jarosław Foltyński, Organizacja służby porządku publicznego w Częstochowie w latach 1918–1936, [w:] Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2015, t. XIV, s. 227–236; Robert Knysak, Policja Państwowa i inne służby bezpieczeństwa w powiecie częstochowskim (1918–1926), [w:] Instytut Filozoficzno-Historyczny. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie. Biuletyn 29/8/2001, Częstochowa 2001, s. 166, 167, 168, 172; – Spis Abonentów Sieci Telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Krakowie na 1939 r., s. 51; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowy.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../policja-panstwowa-pp
Fijołek, Zygmunt (1899-1940),* *jeniec obozu w Ostaszkowie, zamordowany w Kalininie, pochowany w Miednoje ; 167x122 mm ; starszy przodownik w Komendzie Powiatowej Policji Państwowej w Częstochowie ; portret zbiorowy przed Komendą Powiatową Policji Państwowej w Częstochowie (Z. Fijołek w przedostatnim rzędzie, drugi z prawej). **https://www.sbc.org.pl/.../publication/edition/2695.

Orkiestra Symfoniczna, zorganizowana w Częstochowie w 1945

 Orkiestra Symfoniczna, zorganizowana w Częstochowie w 1945 przez → Edwarda Mąkoszę, Stanisława Jastrzębskiego i Władysława Leszczyńskiego z częstochowskiego koła Związku Zawodowego Muzyków Rzeczypospolitej Polskiej. Orkiestra składała się początkowo z 28 muzyków i brała udział w różnych uroczystościach. W I półroczu 1945 w zespole symfonicznym grali muzycy z Warszawy, Poznania i Częstochowy. Do 17 III 1945 odbyły się trzy koncerty symfoniczne; dyrygowali S. Jastrzębski, E. Mąkosza, Jerzy Sillich. Zespół borykał się wówczas z brakiem sprzętu i niskimi zarobkami. Orkiestra nie posiadała także lokalu na próby i koncerty. W początkowym okresie część muzyków zaangażowana była na etatach Teatru Miejskiego. Tam odbywały się koncerty, organizowano je także w sali → kina „Wolność”. 17 X 1945 orkiestra otrzymała salę w budynku przy ul. Dąbrowskiego 16. 21 października odbył się tam koncert inauguracyjny.

W 1946 stan Orkiestry wynosił 35 osób, zaś dział administracji i obsługi stanowiły trzy osoby. Zespół koncertował we własnej sali przy ul. Dąbrowskiego 16, w Teatrze, na terenie zakładów pracy oraz rzadko w kościołach. W 1947 z powodu niestabilnej sytuacji finansowej Orkiestrze groziła likwidacja; wielu instrumentalistów niepochodzących z Częstochowy opuściło miasto. Orkiestra funkcjonowała jako zespół miejski finansowany z dwóch źródeł: budżetu państwa i budżetu miejskiego. W 1949 funkcję dyrygenta i kierownika artystycznego objął Wacław Geiger z Krakowa, co zdynamizowało działalność Orkiestry; poprawiła się frekwencja na koncertach. W okresie socrealizmu zespół koncertował zarówno we własnej sali, jak i w zakładach pracy w różnych miejscowościach (m.in. w sali Huty im. B. Bieruta w Częstochowie) oraz w Państwowych Gospodarstwach Rolnych. Podczas koncertów okolicznościowych i plenerowych w Częstochowie Orkiestra występowała wraz z Chórem Męskim → „Pochodnia”. Odbywały się także koncerty w szkołach. W 1950 Częstochowa znalazła się na terenie województwa katowickiego i pojawił się pomysł, by Orkiestrę częstochowską uczynić filią Filharmonii Katowickiej. W 1951 z funkcji kierowniczych zrezygnował W. Geiger, na jego miejsce mianowany został Jerzy Fotygo z Radomska. W tym okresie zapoczątkowano współpracę Orkiestry ze Szkołą Muzyczną, organizując wspólne koncerty z udziałem najzdolniejszych uczniów jako solistów w programach symfonicznych. Drugą innowacją było tworzenie przy Orkiestrze chóru mieszanego. Problemem okazał się jednak brak funduszy na jego utrzymanie. 31 X 1951 zarejestrowano Stowarzyszenie pod nazwą Orkiestra Symfoniczna w Częstochowie; siedzibą Stowarzyszenia była Częstochowa, a terenem działalności obszar województwa katowickiego. W lutym 1953 stanowisko kierownika i dyrygenta przejął Felicjan Lasota. W 1954–58 dyrektorem Orkiestry był Krzysztof Missona. W czerwcu 1958 odbył się koncert zespołu na Jasnej Górze, na którym zaprezentowano muzykę religijną. W 1958 zlikwidowano Stowarzyszenie pod nazwą Orkiestra Symfoniczna w Częstochowie i powołano Miejską Orkiestrę Symfoniczną, która przejęła majątek Stowarzyszenia. Pod koniec 1958 utworzono przedsiębiorstwo państwowe o nazwie Orkiestra Symfoniczna w Częstochowie. Podstawą finansowania była dotacja z budżetu państwa, rozliczana przez budżet terenowy. 1 I 1959 dyrektorem, pierwszym dyrygentem i kierownikiem artystycznym zespołu mianowano Czesława Orsztynowicza. Orkiestra liczyła wówczas 37 muzyków, dwóch dyrygentów, zaś obowiązki administracyjne pełniło dziewięciu pracowników. 8 II 1959 zainaugurowano nowy cykl koncertów dydaktycznych, przeznaczonych dla dzieci. W połowie lat 60. znów pojawiły się głosy, by zlikwidować częstochowską Orkiestrę. Pogłębiło to problemy finansowe zespołu. W 1965 kierownictwo nad Orkiestrą przejął Leon Jelonek. W tr. Orkiestra przeniosła się do nowego gmachu Domu Kultury „Filharmonia” przy ul. Braci Konkielów (obecnie Wilsona); funkcjonowały tam: Dom Kultury oraz Orkiestra Symfoniczna. Utworzono Klub Miłośników Muzyki, zrzeszający melomanów i sympatyków Orkiestry Symfonicznej. 1 III 1967 dyrektorem Orkiestry Symfonicznej został Zygmunt Szczepański. 1 IX 1972 kierownikiem artystycznym i dyrygentem Orkiestry mianowano Zygmunta Hassę. Utworzenie województwa częstochowskiego w 1975 pozytywnie wpłynęło na poprawę warunków egzystencjalnych Orkiestry, rozwój jej składu, poziomu wykonawczego i rangi zespołu. 23 I 1976 oficjalnie powołano Państwową → Filharmonię w Częstochowie, likwidując podział na Dom Kultury „Filharmonia” i Państwową Orkiestrę Symfoniczną.

Wanda Malko, 70 lat Orkiestry Symfonicznej w Częstochowie. Filharmonia Częstochowska im. Bronisława Hubermana 1945–2015, Częstochowa 2015, s. 27–193.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../orkiestra...

Straże Obywatelskie (SO),

 Straże Obywatelskie (SO), Straż Obywatelska 1914 – ochotnicza formacja porządkowa utworzona 1 VIII 1914. Składała się głównie z członków Straży Ogniowej Ochotniczej oraz sekcji kolarskiej Towarzystwa Śpiewaczego → „Lutnia”. Zajmowała się utrzymaniem porządku w mieście, którego obszar podzielono na 12 dzielnic. Naczelnikiem SO był → Edward Brühl, a jego zastępcami: → Jakub Kon, → Jan Serednicki, → Karol Kreter, → Julian Geisler, → Leon Jarosz, Klimowski. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Częstochowy, 3 IX 1914 decyzją komendanta wojskowego miasta Zollerna SO zawieszono, a jej członków przekazano Straży Ogniowej Ochotniczej. Później jednak decyzję tę zmienił wojskowy komendant miasta Von Roos. W styczniu 1915 SO została zreorganizowana, jej siedziba znajdowała się przy ul. Staszica 5.

Straż Obywatelska 1918 – ochotnicza formacja porządkowa zorganizowana 8 XI 1918 z inicjatywy i przy udziale władz miejskich dla utrzymania porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego w momencie wycofania się Niemców z Częstochowy. Pracami nad utworzeniem SO kierowała komisja w składzie: → Adam Plebanek, → Edward Brühl, → Józef Zagórski, → Bronisław Waręski, → Aleksander Szmerdt, → Julian Bugajski. Miasto zostało podzielone na 11 okręgów, którymi kierowali naczelnicy, każdy okręg podzielony był na trzy oddziały z przodownikiem na czele. W szeregach Straży znalazło się ok. 200 osób. SO dowodzili komendant i jego zastępca. Nad organizacją SO czuwała rada składająca się z nadburmistrza (lub jego zastępcy) i sześciu obywateli. Rozwiązana w grudniu 1918.

Straż Obywatelska 1939 – nieumundurowana i nieuzbrojona formacja cywilna, mająca na celu ochronę porządku i mienia publicznego w Częstochowie po planowanej w 1939 na wypadek wojny ewakuacji urzędów państwowych i → Policji Państwowej. Zebranie organizacyjne SO odbyło się 29 VIII 1939; komendantem został → Adam Plebanek, a sekretarzem → Bolesław Kurkowski. Miasto podzielono na rewiry z komisarzami na czele. Stanowiska te zajmowali ludzie ogólnie szanowani, m.in.: Piotr Czernicki, → Antoni Gmachowski, → Władysław Nagłowski, → Jan Leopold Piątkowski, → Bolesław Rylski, Jan Wasilewski. Siedziba Straży znajdowała się w budynku przy ul. Narutowicza 16. Członkom wydawano biało-czerwone opaski i legitymacje. Po wybuchu wojny SO przejęła właściwe dla siebie zadania; jej członkowie zajmowali się ponadto grzebaniem poległych i gaszeniem pożarów. Po wkroczeniu Niemców do Częstochowy SO (po reorganizacji) działała nadal; została rozwiązana przez władze okupacyjne 12 IX 1939.

Zbigniew Grządzielski, Gdy w Częstochowie rodziła się wolność, [w:] Częstochowy drogi do Niepodległości, pod red. R. Szweda i W. Palusa, Częstochowa 1998, s. 10, 11; Bolesław Kurkowski, Z krwawych dni Częstochowy. Wspomnienia o zbrodni Wehrmachtu z 4 września 1939, Częstochowa 2009, s. 20, 21, 22, 24, 25, 26; – Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą. Częstochowa w okresie hitlerowskiej okupacji 1939–1945, Katowice 1985, s. 12, 16, 18; Juliusz Sętowski, Legiony Polskie a ruch niepodległościowy w Częstochowie w latach I wojny światowej 1914–1918, [w:] Częstochowy drogi ku niepodległości, red. naukowa R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1998; 60 sprawozdanie Straży Ogniowej Ochotniczej w Częstochowie za 1931 rok, s. 10, 11; – „Goniec Częstochowski” 1914, nr 209, s. 4, nr 224, s. 2, nr 240, s. 2, 1915, nr 9, s. 2, nr 10, s. 4, nr 13, s. 2, 1918, nr 240, s. 2, 3.
Autor: → Paweł Michalski , → Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../straze...

Oświata w Częstochowskiem. 1912r

 Oświata w Częstochowskiem. 1912r

W Koziegłowach istnieją trzy szkoły: dwuklasowa, jednoklasowa męska, jednoklasowa żeńska. Obecnie uchwalono otwarcie jeszcze jednej szkoty ogólnej. W tym celu budynek starej szkoły będzie odpowiednio przerobiony I dobudowane piętro. W pobliskim Gniazdowie zapadła także świeżo uchwała otwarcia drugiej szkoły. W Kamienicy Polskiej jest projekt otwarcia jeszcze dwóch szkół, prócz istniejącej obecnie dwuklasówki i górniczej. Według wykazu gminnego we wsi jest 300 dzieci w wieku szkolnym, uczęszcza do szkól tylko 180. Oby tylko ten projekt został czym prędzej uskuteczniony. W ogóle w ostatnich czasach lud wiejski gorączkowo i ogólnie garnie się do oświaty i nauki swojej dziatwy, jeżeli gdzie obawiano się szkoły, to tylko że względów ciężaru materialnego Obecnie wobec tego, iż rząd płaci na otrzymanie nauczycieli i daje na budowę domu zapomogę, koszt utrzymania szkoły jest niewielki. Więc błędne jest mnie-manie, że lud nie ceni nauki, że ją sobie lekceważy. Do uświadomienia sobie przez lud wartości nauki dużo przyczyniły się liczne pisma ludowe I gazety. W Częstochowskim no niema już wsi, niema zakątka, gdzie by nie zabłądziło pismo, lub gazeta. Najbardziej rozpowszechnione są tu pisma: *Gazeta Świąteczna" i „Goniec Częstochowski".

Ten ostatni rozchwytywany jest w kościelnych wsiach i wszędzie, gdzie się tylko ukażą przygodni roznosiciele z Częstochowy, którzy często udają się na takle wycieczki, a wielu włościan stale prenumeruje. To tłumaczy się tym, że lud interesuje się politycznym położeniem w Europie i śledzi pilnie zabiegiem obecnych tak ważnych wypadków w w kraju i za granicą. Tu garnięcie się naszego ludu do nauki i oświaty jest wielce pocieszającym objawem, Jedynie poczta i komunikacja tamują ten rozwój' czytelnictwa. Pisma i listy często giną. Stójkom i innem roznosicielom trzeba płacić po 5 i 10 kop. od lista, a że gazety drogie tyle coro kosztują . Więc nie jednego to zniechęci. Źródło: ,,Goniec Częstochowski" nr 337, 1912r

W KAMIENICY POLSKIEJ. 1933r

 W KAMIENICY POLSKIEJ. 1933r

W Kamienicy Polskiej k. Częstochowy staraniem miejscowego oddziału odegrany został dramat Sieroszewskiego p. t. „Bolszewicy'', Publiczność zachwycona wprawną gra młodych „artystów" nie szczędziła braw. Matki. które przed rokiem jeszcze z niechęcią pozwalały córkom wpisywać się do Z. S., dziś jut poraz kilkunasty przekonały się, że córki ich uczą się tam tylko dobrych rzeczy i te myślą nie tylko o karabinach i strzelaniu. Bo też oddział żeński w Kamienicy Polskiej żyje pełną piersią i rozwija się szybko. Przed rokiem zorganizowany liczył zaledwie sześć członkiń ćwiczących, dziś posiada piętnaście, wszystkie umundurowane. Zbiórki odbywają się trzy razy w tygodniu. W środy strzelcy i strzelczynie przychodzą na czterogłosowy chór, prowadzony przez referenta kulturalno-oświatowego ob. J. Deskę i na wychowanie fizyczne. W piątki na wychowanie obyw. i przysposobienie wojsk. oraz w poniedziałki na kurs kroju i szycia. Między obu oddziałami męskim i żeńskim panuje zgoda i współpraca. Strzelcy są nadzwyczaj usłużni i wszystkie prośby strzelczyń spełniają wlot. Chwilowo oddział korzysta ze świetlicy szkolnej, gdyż własną dopiero buduje. Z dala widniejące fundamenty dodają ducha i zapału do dalszej pracy. W. Rucińska.

Strzelec : Organ Towarzystwa Związek Strzelecki, 1933, R.13, nr 15 Żródło http://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl:8080/dlibra/docmetadata?id=4775&from=&dirids=1&ver_id=&lp=1&QI=

Drukarnia jasnogórska, założona w 1692

 Drukarnia jasnogórska, założona w 1692 dzięki staraniom prowincjała M. Szotarewicza, posiadała w 1693 odlewnię czcionek (tzw. gisernię), papiernię, sztycharnię, introligatornię oraz hurtownię własnych produktów. Zespołem pracowników (zakonnych i świeckich) kierował prefekt, mianowany spośród kapłanów konwentu, mający przywilej wydawania terminatorom patentów drukarskich. Osiągając stopniowo wysoki poziom techniczny, cieszyła się przywilejami królów, m.in. Augusta II, Augusta III, Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz pruskiego Fryderyka Wilhelma I. Nastawiona była na druk i kolportaż wydawnictw religijnych, m.in. modlitewników, mszałów, tekstów formularzy wotywnych, kanonów do mszy, kantyczek, schematyzmów, a także książek ascetycznych przeważnie autorstwa paulinów; wydawała również dzieła o tematyce świeckiej, m.in. elementarze polskie, niemieckie i łacińskie, słowniki, książki z zakresu medycyny i gospodarstwa domowego. W dużych ilościach powielała też obrazki z wizerunkiem → Matki Boskiej Częstochowskiej, popularne wśród pątników. Drukarnia przestała funkcjonować w 1864 w wyniku konfiskaty po powstaniu styczniowym.

Encyklopedia katolicka, t. VII (D. Cichor), Lublin 1997, s. 1088; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../drukarnia..

Drukarnia i księgarnia Nagłowskich, w 1910

 Drukarnia i księgarnia Nagłowskich, w 1910 → Tomasz Antoni Nagłowski uruchomił w Częstochowie własną introligatornię. Zaczął także skupować maszyny drukarskie i w 1919 uruchomił drukarnię przy ul. Wieluńskiej 5. Jego zakład wyposażony był w maszyny drukarskie i introligatorskie, zatrudniano tam 30 pracowników. Drukowano tam m.in. tygodnik „Satyr Częstochowski” oraz „Przegląd Galanteryjno-Dewocyjny”. W 1927 w śródmieściu Częstochowy Nagłowski uruchomił własną księgarnię. Po jego śmierci w 1930, firmą kierowała żona Józefa, zaś współwłaścicielami zakładu byli synowie: → Władysław, → Henryk i → Jan. 30 III 1936 spisano umowę pomiędzy braćmi Władysławem i Janem w sprawie utworzenia firmy „Władysław Nagłowski i S-ka”. W 1938 drukarnię przeniesiono do oficyny budynku przy II → Alei 35; zatrudniała 12 drukarzy i introligatorów. Spółka istniała do 3 VII 1940, do chwili gdy Niemcy rozstrzelali Jana Nagłowskiego. Od tego czasu firmę prowadził sam W. Nagłowski. Przedsiębiorstwo Nagłowskich znane było w Polsce jako instytucja wydawnicza, specjalizująca się w produkcji książeczek do nabożeństwa, wydająca książki beletrystyczne i zajmująca się księgarstwem. Firma istniała do 16 III 1950, kiedy została zlikwidowana w związku z nacjonalizacją przedsiębiorstw.

Witold Mielczarek, Pierwsze zakłady drukarskie i zakłady poligraficzne w Częstochowie, „Ziemia Częstochowska” 1976, t. XI, s. 237–241.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../drukarnia-i...

Z karty Żałobnej. 1937r

 Z karty Żałobnej. 1937r

Wczoraj po południu w pobliskiej Kamienicy Polskiej odbył się pogrzeb zmarłego tam w 76-tym roku życia lekarza ś,p. dr. Kazimierza Giedryka. W kondukcie pogrzebowym, który poprowadził ks. proboszcz Kaczmarzyk, wzięło udział kilku lekarzy z Częstochowy, urzędnicy z kopalń okolicznych, Straże pożarne. uczniowie z osiedla gimnazjum częstochowskiego oraz tłumy ludności. Nad grobem wygłoszono kilka przemówień, Poświęconych uczczeniu ś.p. dr. Giedryka, który po wyższych studiach w Warszawie praktykował w Rosji, osiedlił się w Kamienicy Polskiej przed 40-ma laty jako lekarz kopalni Handtke, następnie zaś Ubezpieczalni Społ. a przez całe swoje długie i pracowite życie poświęcał się również działalności społecznej, będąc członkiem Zarządu Straży Ogniowej i biorąc czynny udział w przedwojennym ruchu wolnościowym. Cześć Jego pamięci!

Źródło: ,,Goniec Częstochowski'' Nr168, 1937r