Pomnik włókniarek (Częstochowa) ,

 Pomnik włókniarek (Częstochowa) , wykonany według projektu → Władysława Łydżby, ustawiony jesienią 1976 przy rondzie Mickiewicza. Rzeźba wysokości 9 m i ważąca 150 t ma kształt wrzeciona, na którym umieszczono płaskorzeźby przedstawiające pracę pięciu włókniarek, symbolizujących zakłady włókiennicze, dzięki którym powstał pomnik: „Wartę”, „Cebę”, „Elanex”, „Stradom”, „Wełnopol”. Plan zagospodarowania terenu wokół pomnika wykonał Henryk Kmieć.

„Informator Kulturalny Województwa Częstochowskiego” 1978, nr 1, s. 46; Mariusz Rutkowski, Pomniki i obeliski w Częstochowie, Częstochowa 2002, s. 82 (maszynopis w Archiwum Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie)

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/pomnik-wlokniarek

Pomnik Narutowicza, (Częstochowa),

 Pomnik Narutowicza, (Częstochowa), idea upamiętnienia pomnikiem pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej narodziła się w 1927. Prace w 1928–30 finansowała Rada Miasta. Do budowy cokołu użyto granitu pozostałego po → pomniku Aleksandra II. Autorem głowy prezydenta był → Stefan Policiński, cokół oraz otoczenie pomnika zaprojektował inż. L. Dańczak, a prace budowlane wykonała firma inż. S. Widuchowskiego. Odsłonięcia pomnika dokonał 20 IX 1931 Józef Mazur, komisarz rządowy. W uroczystościach w → Parku Narutowicza na Zawodziu uczestniczyli delegaci rządu, posłowie na Sejm, m.in. Walery Sławek, wojewoda kielecki, władze miasta, powiatu częstochowskiego ze starostą → Kazimierzem Kühnem, przedstawiciele organizacji społecznych, sportowych, młodzież szkolna, mieszkańcy miasta. W styczniu 1940, w związku z przyjazdem do Częstochowy Hansa Franka i otwarciem na Zawodziu szkoły niemieckiej, pomnik zdemontowano. Dzięki polskim pracownikom Zarządu Miasta został ukryty w magazynach miejskich, a później zakopany na terenie plantacji miejskich (przy ul. św. Barbary). W 1947 odkopano go i po odrestaurowaniu przez S. Policińskiego zdeponowano w Muzeum Okręgowym w Częstochowie. Później został przekazany do Szkoły Podstawowej nr 22 na Zawodziu; ustawiony był przed wejściem do budynku, następnie umieszczono go w holu szkoły.

Zbigniew Jakubowski, Częstochowskie opowieści o mieście, ludziach, wydarzeniach, Częstochowa 1933, s. 63, 64, 65, 66, 67; „Nowy Express Częstochowski” 1928 (27 I), nr 22, s. 3, „Życie Częstochowy” 1947, nr 97, s. 3; – fotografie w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Juliusz Sętowski Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/pomnik-narutowicza

Dźbów, dzielnica Częstochowy

 Dźbów, dzielnica Częstochowy ograniczona ul. Wilgową, Juranda, Łosiową, jej przedłużeniem do rzeki Konopki, rzeką do stadionu LKS Płomień Kuźnica Marianowa, do ul. Zdrowej, ul. Zdrową do ul. Żyznej i ul. Żyzną do granic miasta.

Dźbów była to dawna wieś królewska nad rzeką Konopką, należała do starostwa olsztyńskiego, sąsiadowała z dobrami wójtostwa częstochowskiego, wymieniano ją w źródłach od II połowy XV w. Dzieliła się na część starościńską („Dźbów starościński)” i wójtowską („Dźbów wójtowski”), podział ten przetrwał do początków XIX w. Z 1533 pochodzi wzmianka o wypalaniu węgli drzewnych, co świadczy o prowadzonej w okolicy działalności hutniczej. Mieszkańcy wsi należeli do kościoła parafialnego pw. św. Zygmunta w Częstochowie. Lustracja z 1789 potwierdziła istnienie 47 domostw. W 1827 wieś liczyła 63 domy i 440 mieszkańców. W 1864 powstała gmina Dźbów, w jej skład (w 1900 r.) wchodziły następujące miejscowości: Blachownia (wieś i osiedle), Błaszczyki (folwark), Brzózka, Dźbów (wieś i folwark), Gać, Kijas, Konopiska (wieś i folwark), Kopalnia, Korzonek, Kotara (młyn), Kuźnica Marianowa (folwark i wieś), Malice, Pająk, Pałys, Pila, Trzepizury, Wygoda i Wyrazów. W okresie I wojny światowej przyłączono wsie Aleksandria I–IV oraz Aleksandria II–III (z gminy Rększowice). Należący do ekonomii dóbr rządowych folwark Dźbów w 1867 przekazano na prawach donacji rosyjskiemu generałowi B. Zabłockiemu, po 1918 przeszedł na własność państwa. W Dźbowie i okolicach wcześnie zaczęto eksploatować rudę żelaza, w 1834 działała tu kopalnia „Antoni”, pod koniec lat 90. XIX w. wieloszybikowa kopalnia „Maria”, w okresie międzywojennym kopalnia Aleksander III, podczas II wojny kopalnia „Karol”. W 1954 uruchomiono kopalnię głębinową „Barbara”, przy niej powstało górnicze osiedle mieszkaniowe. W 1818–23, 1833–59 i po 1865 działała w Dźbowie szkoła elementarna; murowany budynek szkolny powstał ze składek mieszkańców pod koniec lat 30. XX w. Ochotnicza Straż Pożarna w Dźbowie powstała w 1924. W 1938 zbudowano pomnik ku czci poległych legionistów. W Sabinowie, który leży w obszarze dzielnicy Dźbów, od 1930 istniał tu → Szpital dla Piersiowo Chorych. Od lat 50. XX w. do przełomu lat 70. i 80. działały w → Sabinowie (przy ul. Żyznej) piece prażalnicze (→ Zakłady Górniczo-Hutnicze „Sabinów”) do prażenia rudy żelaza z pobliskich kopalń; po likwidacji kopalń podjęto produkcję konstrukcji stalowych, piece adaptowano do wypalania wapna („Sabinów” SA). Obszar Dźbowa włączony został w obręb Częstochowy w 1977. Samodzielną parafię pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus erygował w 1957 biskup → Zdzisław Goliński, dwie pozostałe parafie w dzielnicy noszą wezwania św. Kingi Dziewicy (przy ul. Zdrowej) oraz Nawrócenia św. Pawła Apostoła (przy ul. Trzcinowej).

Materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Andrzej Kuśnierczyk
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/dzbow

Elektrownia na Zawodziu (tzw. nowa elektrownia), obiekt przy ul. Mirowskiej,

 Elektrownia na Zawodziu (tzw. nowa elektrownia), obiekt przy ul. Mirowskiej, wzniesiony celem zastąpienia nieczynnej stacji elektrycznej na → Zawodziu („starej elektrowni”), stojącej przy ul. Olsztyńskiej na gruntach prywatnych i unieruchomionej decyzją niemieckich władz okupacyjnych w 1916. Decyzję o budowie nowego obiektu podjęto w 1917. Za realizację projektu odpowiadał inż. elektryk Johannes Schmidt, pracownik śląskich elektrowni; po konsultacjach z kierownikiem stacji elektrycznych inż. Romanem Tyszeckim zdecydowano o zlokalizowaniu stacji elektrycznej nad Wartą na gruntach miejskich. W 1918 zainstalowano w nowym obiekcie urządzenia prądotwórcze. W 1926 rozpoczęto budowę Elektrowni Okręgowej przy ul. Mirowskiej, w sąsiedztwie tzw. nowej stacji elektrycznej na Zawodziu. W 1929 wybudowano dla zakładu wysoki komin (dokonano tego bez wiedzy i zgody Magistratu). Dzięki uruchomieniu Elektrowni Okręgowej rozbudowano sieć elektryczną w Częstochowie oraz wybudowano linie wysokiego napięcia, łączące Częstochowę z Bełchatowem, Radomskiem i Piotrkowem Trybunalskim. W połowie 1939 Elektrownia Okręgowa z siłownią parową o mocy zainstalowanej 23700 kW w turbogeneratorach i 10000 kW w kotłach produkowała energię elektryczną prądu trójfazowego o napięciu 6,3 kV, częstotliwości 50 Hz w urządzeniach z napędem parowo-turbinowym. Elektrownia miała osiem kotłów parowych wodnorurkowych o powierzchni ogrzewczej po 300 m² każdy, z rusztami wędrownymi łańcuchowymi. Kotły opalane były miałem węglowym 5600 cal. Miesięcznie zakład zużywał 4 tys. t miału węglowego z Zagłębia Dąbrowskiego i Śląska, 500 kg olejów i smarów z Zagłębia Borysławskiego i 450 kg fosforanu trójsodowego z Niemiec. W sierpniu 1939 w elektrowni pracowało: 120 robotników, 16 inżynierów i techników i 31 pracowników administracyjnych. W czasie okupacji niemieckiej w elektrowni zawiązała się grupa konspiracyjna, która w 1940 przybrała nazwę Związek Czynu Zbrojnego; wydawała pismo „Honor i Ojczyzna”. W 1941 w wyniku dekonspiracji wielu jej członków aresztowali Niemcy. W elektrowni zorganizowano pomoc Polakom wysiedlonym z zachodnich obszarów kraju i z Warszawy, niektórym umożliwiano podjęcie pracy w zakładzie. Pomimo zakazu niemieckiego prowadzono inwestycje mające na celu elektryfikację polskich miejscowości. W czasie wojny elektrownia poniosła straty w wyniku działań wojennych oraz rekwizycji mienia ze strony Niemców, a następnie wojsk radzieckich. W 1963 elektrownię wyłączono z eksploatacji, gdyż zasilanie regionu odbywało się z krajowego systemu elektroenergetycznego. W 1968 przekształcono ją w elektrociepłownię, która dostarczała ciepło do większości mieszkań w śródmieściu Częstochowy i w dzielnicy → Tysiąclecie, do 1986 wytwarzano także prąd. Obiekt poddano modernizacji w 1999 i 2002, lecz w 2004 zakład na Zawodziu zakończył swoją działalność. W 2010 dawną elektrownię wystawiono na sprzedaż.

Aleksander Gąsiorski, Historia elektroenergetyki częstochowskiej, [w:] Zakład Energetyczny Częstochowa SA. Stulecie elektroenergetyki częstochowskiej, Częstochowa 1996, s. 172, 173, 209, 210, 211, 220, 221; Aleksander Gąsiorski, Oddział częstochowski Stowarzyszenia Elektryków Polskich 2001–2006. Organizacje techniczne i elektrotechniczne w kraju oraz rozwój elektrotechniki na Ziemi Częstochowskiej w XIX i XX wieku, Częstochowa 2006, s. 181, 187, 188; – „Gazeta Częstochowska” (dodatek „Nad Wartą”) 1996, nr 10, s. 11, 12; – „Gazeta Wyborcza Częstochowa” 2009 (6 V), s. 1, 2010 (21 I), s. 3; „Życie Częstochowy” 1969, nr 205, s. 6.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../elektrownia-na... 

Rewizje u kłusowników. 1938r

 Rewizje u kłusowników. 1938r

W dn. 12 bm. policja z Kamienicy Polskiej dokonała rewizji we wsi Zawada północna u Jana Dziuka, podejrzanego o kłusownictwo, przyczem znaleziono i zabrano 2 fuzje myśliwskie (jedna „pojedynka", a druga dwururka) oraz kilka skórek zajęczych. W ubiegły poniedziałek, w czasie rewizji u Ant. Dojwy w Romanowie zabrano „pojedynkę" własnego wyrobu i drobne zapasy śrutu. Ponadto w czasie rewizji u pewnego mieszkańca gminy Poczesna, podejrzanego o kłusownictwo, natrafiono na materiał wybuchowy, prawdopodobnie po-chodzący z kopalni, używany do „zrywania.' rudy.

Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_271_1938 

1911r. Tkalnia płócienek kolorowych Jana Cianciary w Kamienicy Polskiej

 1911r. Tkalnia płócienek kolorowych Jana Cianciary w Kamienicy Polskiej nagrodzona na Wystawie krajowej w Częstochowie Wielkim Medalem srebrnym, poleca, swoje wyroby na sezon wiosenny i letni; płócienka na bieliznę kolorowa męską, damską na bluzki, spódnice, fartuchy oraz na sukienki i ubranka dla dzieci; zapały na wsypu, cwilichy na poszewki, zefiry polskie i czesuczę. Kolory trwale. Sprzedaż całemi sztukami począwszy od 5 sztuk. Wysyła się darmo próby i cenniki. Adres: Jan Cianciara w Kamienicy Polskiej, stacja pocz. Poraj. gub. piotrkowska. 

Źródło: Zaranie : pismo tygodniowe, ogólno-kształcące, społeczne, rolnicze i przemysłowe. 1911, nr 15

Pomnik – Częstochowa Synom Swoim, usytuowany przy głównej bramie → cmentarza Kule

 Pomnik – Częstochowa Synom Swoim, usytuowany przy głównej bramie → cmentarza Kule, wykonany został z ponad dwumetrowej wielkości głazu. Inicjatorką budowy pomnika była Alfonsyna Kokowska, przedsięwzięcie nagłośniły redakcje miejscowych gazet: „Gońca Częstochowskiego” i „Kuriera Częstochowskiego”, one też przyjmowały wpłaty od czytelników. Kilkakrotnie przeprowadzono zbiórki pieniędzy (kwesty) na terenie miasta, pod hasłem „Dzień znaczka na pomnik dla poległych legionistów”. Pracami nad obeliskiem kierował Komitet Wzniesienia Pomnika, w skład którego wchodzili: A. Kokowska, przewodnicząca, inż. → Bronisław Hłasko, sekretarz → Władysław Rudlicki, inż. → Leon Mońkowski. Budulec na pomnik – granitowe głazy podarował właściciel majątku Miedźno – Altman. Prace przy pomniku wykonywali → Józef Billewicz – właściciel zakładu kamieniarskiego, i W. Rudlicki – rzeźbiarz. Na pomniku wykuto nazwiska 16 żołnierzy poległych w Legionach Polskich w latach 1914–17 (byli to: → Bolesław Bielobradek, Antoni Hłasko, Stanisław Jedlicki, Karol Kancler, Wacław Kempiński, Wiesław Klepacki, Bolesław Kurek, Stefan Pasierbowicz, Stanisław Pułanik, Józef Salski, → Franciszek Stetkiewicz, → Tadeusz Weese). W obronie Lwowa w 1918 i walkach z bolszewikami w 1919 zginęli: Stefan Dietrich, → Miron Łosiewicz, → Remigiusz Niekrasz, → Stefan Stetkiewicz. Monument odsłonięto 26 X 1919; w uroczystościach tłumnie wzięli udział mieszkańcy miasta, przedstawiciele władz miejskich na czele ze → Stanisławem Nowakiem, wojsko i strażacy, → orkiestry wojskowe i gimnazjalne.

Juliusz Sętowski, „Częstochowa Synom Swoim” – pomnik poległych w walce o niepodległość 1914–1918, [w:] Wielkie i małe problemy Częstochowy w Polsce Odrodzonej 1918–1939, red. naukowa R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1996, s. 257–261.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../pomnik...