Niemiecka dzielnica mieszkaniowa,

 Niemiecka dzielnica mieszkaniowa, tworzona od 28 XI 1942 na podstawie zarządzenia starosty niemieckiego Eberhardta Frankego. Zlokalizowana w czworoboku ulic: Waszyngtona, Wolności, Herbskiej (Boya-Żeleńskiego, Handlowej (Korczaka), Słowackiego i Pułaskiego. Wysiedlono stąd większość rodzin polskich (z 1554 pozostało jedynie 246); ich członkowie pełnili funkcje usługowe w dzielnicy (głównie dozorców domów). Wielu częstochowskich Reichsdeutschów i Voksdeutschów, mimo nacisku władz niemieckich, nie chciało osiedlać się w dzielnicy niemieckiej (część mieszkań pozostała niezamieszkała). Na ul. Handlową (obecnie Korczaka), do budynku Gimnazjum Handlowego Stowarzyszenia Kupców Polskich, przeniesiono szkołę niemiecką z Zawodzia. Przy ul. Sobieskiego11/13 w budynku Szkoły Powszechnej nr 9 urządzono szpital wojskowy. Niemcom nie udało się zakończyć prac przy tworzeniu dzielnicy. Wykwaterowanie ponad tysiąca rodzin polskich pogorszyło sytuację mieszkaniową ludności polskiej w mieście.

Franciszek Patrzyk, Ludność i zagadnienia mieszkaniowe w Częstochowie w XX wieku, [w:] Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, Katowice 1964, s. 296, 297; Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1990, s. 144, 145.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla

Wykaz dóbr prywatnych w okolicach Częstochowy w latach 1797 - 1945 (za wyjątkiem majoratów

 Wykaz dóbr prywatnych w okolicach Częstochowy w latach 1797 - 1945 (za wyjątkiem majoratów ):

Powiat Częstochowa:
Baby dobra wcześniej należące do dóbr Małusy Wielkie.
Biała Dolna z Papiernią Kopiec.
Biała Kopiec osada fabryczna wydzielona z Ekonomii Iwanowice i sprzedana w ręce prywatne.
Błeszno z przyległościami Brzeziny litera B, Dziadki, Bugaj, Bernatowizna, Borek, Ostatni Grosz, Dąbie, pustkowie Raków i Podbucze, grunt i bór Morowna, karczma Poczekaj, wieś Bór vel Kazimierz.
Borowe do których należą folwarki Łęg i Ignacewo, osada młynarska Skowronów z łąką Mszyca. Wcześniej Borowe należały do dóbr Miedźno.
Brzeziny litera A.
Brzyszów folwark należący wcześniej do dóbr Małusy Wielkie.
Bystrzanowice do których należą Hucisko, Kacze Błoto, Wygwizdów. W 1884 r. dobra włączono do dóbr Janów.
Częstochowa wójtostwo do którego należą: trzy grunty ról i łąk położone pomiędzy miejskimi tj. Kawie Góry, Złota Góra i Rogaczyzna, plac i ogrody przy ul. Warszawskiej gdzie są zabudowania folwarczne, prawo propinacji i wyszynku wszelich trunków krajowych w czterech szynkach tj. w austerii zajezdnej Łaźnia z placem pomiędzy ulicami Nadrzeczną i Garncarską, w oberży Podmurek czyli Stare Wójtostwo położonej dawniej przy ulicy Krakowskiej, w austerii zajezdnej z placem i ogrodami za magazynem solnym przy rynku Jasnogórskim, w austerii zajezdnej z placem i ogrodem we wsi Zawodzie, grunty i łąki po pustym młynie na Zawodziu, kamieniołom na Złotej Górze, kanon z kasy miasta Częstochowy za odstąpione na rzecz miasta grunta orne Dział czyli Niwa, rybołówstwo na rzece Warcie i odnogach płynących na terenie dóbr.
Danków z wsią Natolin i folwarkiem Słowików.
Dąbrowa dobra należące wcześniej do dóbr Więcki.
Florków folwark należący wcześniej do dóbr Lubojna.
Górki i Stany do których należą pustkowia: Galińskie, Krawcy, Węzina.
Gruszewnia dobra należące wcześniej do dóbr Libidza.
Huta Stara A z przyległościami Sędzowa i Modrzejowszczyzna litera A.
Huta Stara B do której przyłączono dobra Huta Stara C w 1862 r.
Huta Stara C.
Huta Waleńczowska dobra należące wcześniej do dóbr Waleńczów.
Hutka i Nowa Wieś.
Janów składające się z miasta Janów, wsie: Potok, Ponik, Siedlec Górny i Dolny, Piasek, Czepurka, Dziadówki, pustkowie Julianka i kolonia Apolonia. Do dóbr tych w późniejszym czasie dołączono dobra Bystrzanowice i dobra Żuraw.
Jaskrów dobra wcześniej należące do dóbr Wancerzów i Konin.
Julianów folwark należący wcześniej do dóbr Waleńczów.
Kamienica Polska litera A z przyległością Klepaczka.
Kamienica Polska litera B.
Kamyk do których należą Stare Borowno inaczej Kuźnica Kiedrzyńska, folwark Władysławów, pustkowie Olszewiec z młynem Lechowa, młyn Kuźnica, młyn niewywłaszczony zwany młynem w Kamyku.
Kąty dobra należące wcześniej do dóbr Więcki.
Kiedrzyn z przyległością Antoniów.
Klepaczka folwark należący wcześniej do dóbr Kamienica Polska litera A.
Kłobuck do którego należą miasto Kłobuck, wieś i folwark Zagórze, młyn Zagórze, wieś i folwark Zakrzew, młyn Zakrzew, wieś i folwark Łobodno z sołectwem, młyn Łobodno, Wręczyca Mała, wieś i folwark Nowa Wieś, folwark Puchały, austeria w mieście Kłobucku, osada młynarska Lewand.
Kłobukowice i Kuchary z przyległościami Małusy Wielkie, Jaskrów, Krasice, Wancerzów, Zawada, Konin, Lusławice, Baby, Rudniki, Wierzchowisko.
Kobyłczyce.
Kocin do którego należą folwark Kocin, osada młynarska Kocin, osada karczemna Kocin, osada leśna Lemańsk.
Kołaczkowice dobra należące wcześniej do dóbr Miedźno.
Konin dobra należące wcześniej do dóbr Wancerzów.
Konopiska z wsią i folwarkiem, młyny: Kijas, Pająk, Kotara, wsie: Kopalnia, Korzonek, folwark Pałysz, osady: Piła Wodna, Postój Graniczny, osady karczemne: Wygoda, Ignacew, Korzonek, folwark Wyczółki.
Kościelec składające się z dwóch folwarków: Kościelec i Madalin z przyległościami Marianka, Madalin, Karolina vel Palestyna.
Krasice z wójtostwem Wierzchowisko. Wcześniej należące do dóbr Kłobukowice.
Kuźnica Marianowa.
Kuźnica Nowa do której należy wieś Podłęże Szlacheckie i folwark Michalinów.
Kuźnica Stara dobra należące wcześniej do dóbr Przystajń.
Libidza z folwarkiem Gruszewnia.
Lipie z wsią Rozalin i folwarkiem Poneta.
Lubojenka litera B do której z dóbr Lubojna przyłączono w 1862 r. dobra Lubojenka litera A.
Lubojna i Lubojnka litera A składające się z folwarków Lubojna, Florków i Lubojenka oraz wsi Lubojenka litera A, osady Dudki i młyna Tylin. W 1862 r. od dóbr tych odłączono dobra Lubojenka litera A i przyłączono do dóbr Lubojenka litera B.
Lusławice dobra wcześniej należące do dóbr Kłobukowice.
Łęg folwark należący wcześniej do dóbr Borowe.
Łojki do których należy folwark Ottonów, papiernia i młyn wodny, wieś Konradów.
Madalin folwark należący wcześniej do dóbr Kościelec.
Małusy litera A i B.
Małusy Wielkie i Baby dobra wcześniej należące do dóbr Kłobukowice.
Marianka folwark należący wcześniej do dóbr Rędziny.
Michalinów folwark należący wcześniej do dóbr Kuźnica Nowa.
Miedźno i Borowe oraz kolonie: Kołaczkowice litera A i B, Izbiska.
Mokrzesz do których należą Wola Mokrzeska, Jaźwiny, Baranów, Skałka, Kuśmierki.
Ostrowy do których należą folwark Ostrowy, sołectwo Ostrowy, osada młynarska Ostrowy, osada leśna Nowy Folwark, osada młynarska zwana „Morga”, działek pastwiska leżący w Częstochowie.
Ottonów wraz z karczmą i propinacją. Folwark należał wcześniej do dóbr Łojki.
Parzymiechy składające się z folwarków Parzymiechy, Giętkowizna, Nowa i Stara Zimna Woda, wsi: Parzymiechy, Kleśniska, osad: Napoleon, Zimna Woda i Bugaj.
Pierzchno litera A do których należy folwark Teofilów.
Posadówek litera A folwark należący wcześniej do dóbr Waleńczów.
Przyrów wójtostwo należące wcześniej do dóbr Zarębice.
Przystajń składające się z folwarku Przystajń, osad wieczysto – czynszowych: Przystajń, Konstantynów, Ksawerów, Stefanów, Izabellów, Widawa, Bujaki, Paciorkowa Wola, z byłego młyna w Podłężu obecnie pieca hutniczego do przetapiania rudy żelaznej, pustkowie Siekierowizna.
Radostków z przyległością Nałęcz.
Rembielice do których należą Szyszków, Florianów, Lindów, osada Chałków, Wapiennik i młyn wodny w Rembielicach zwany Kępin. W 1876 r. dopisano że do dóbr tych należy również osada fabryczna Regina z dwoma fryszerkami.
Rędziny do których należy wieś Rędziny, folwarki Rędziny i Marianka, osady: Ołowianka i Wygoda.
Rudniki wieś i folwark wcześniej należący do dóbr Kłobukowice i Krasice.
Rząsawy.
Sabinów – Kędory dobra należące wcześniej do dóbr Stradom.
Sabinów folwark litera A należący wcześniej do dóbr Sabinów – Kędory.
Sabinow folwark litera B należący wcześniej do dóbr Sabinów folwark litera A.
Skowronów.
Skrajnica wójtostwo folwark należący wcześniej do Dóbr Narodowych Olsztyn i sprzedany w ręce prywatne.
Stradom do których należą wieś Stradom, folwark Zacisze i Kędory, młyn wodny Stradom, osada Kędory, cegielnia, kaflarnia i piec wapienny w Zaciszu, las stradomski, propinacja, dwie karczmy zajezdne we wsi Stradom i osadzie Kędory, łąka pod wsią Kawodrza nabyta z dóbr Lisiniec, prawo połowu ryb w stawach i rzekach w obrębie dóbr.

Stradom Kazimierzów folwark należący wcześniej do dóbr Stradom.
Waleńczów z przyległościami Huta, Posadówek i Julianów.
Wancerzów do których należą Jaskrów, Konin, Cegielnia i młyn Rajsko. Wcześniej dobra należały do dóbr Kłobukowice i Kuchary.
Wierzchowisko wójtostwo wcześniej należące do dóbr Krasice.
Więcki do których należą Dąbrowa i kolonie: Antonina, Płaczki, Lelita, Smolarze oraz folwark Kąty, karczma zwana Smolarnia oraz osada karczemna i kowalska w Więckach, młyn z papiernią „Jelita”.
Wilkowiecko do których należą kolonie Dąbrowa i Brzeziny, owczarnia Kurzelów, karczma Popowice, łąka Uchodzice i las zwany Laski.
Wola Hankowska do której należy osada karczemna „Krzyżówki”.
Wola Mokrzeska należące wcześniej do dóbr Mokrzesz.
Wręczyca Wielka do której należą sołectwo, folwark i młyn Wręczyca Wielka, folwark Kopskie, kolonie: Długi Kąt, Kopiec Borowy, Borowe. Sołectwo, folwark i młyn Grodzisko, Pierzchno litera B, folwark Błaszczyki, wsie: Piaszczyki, Wyrazów, Blachownia, Trzepizury, grunty w uwłaszczonych wsiach Borowe, Wręczyca, Brzózka, Wyrazów, osada fabryczna Blachownia, karczma we wsi Wyrazów, karczma we wsi Trzepizury, osady leśne: „Borowa” „Wilczy Dół”, dwie osady młynarskie na folwarku Kopskie.
Wrzosowa do której należy osada młynarska Wały.
Wyczerpy Dolne alias Wyczerpy część starościńska i wójtowska składające się z wsi i folwarku Wyczerpy Dolne z karczmą, folwarku Aniołów z karczmą, z działu nabytego z folwarku Kamień zwanego Brzezina, z propinacji i wyszynku wszelkich trunków krajowych w obrębie dóbr w dwóch wyżej wymienionych karczmach, rybołówstwo w rzece Warcie w części płynącej przez dobra, browar i fabryka octu.
Wyczerpy Górne z łąkami nabytymi od miasta Częstochowa.
Wyczółki folwark należący wcześniej do dóbr Konopiska.
Zagórze.
Zarębice z wójtostwem Przyrów, wsiami Bolesławów i Stanisławów oraz osadą Wygwizdów.
Zawada do której należy wieś i folwark Zawada, folwark Wacławów, młyn Chrapów. Dobra należały wcześniej do dóbr Krasice.
Zbrojewsko wójtostwo z przyległością Brzózki.
Złotolasy dobra należące wcześniej do dóbr Janów, a przedtem do dóbr Żuraw.
Złoty Potok dobra powstałe z ziem należących wcześniej do dóbr Janów i Lusławice.
Żuraw z przyległościami Lipnik i Zalesiece. W 1884 r. dobra włączono do dóbr Janów.
Źródło: https://www.genealodzy.czestochowa.pl/.../699-ziemianstwo... 

Pod pociągiem. 1913r

 Pod pociągiem. 1913r

Wczoraj o g. 5 rano na 24•letniego Walentę z Kamienicy Polskiej jadącego motocyklem po moście na tzw. Bugaju za Częstochową wpadł pociąg osobowy. Walenta, którego przewieziono na kurację do szpitala w Zawierciu odniósł ciężkie obrażenia na calem ciele. Stan Jego jest groźny.

Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_163_ 1913r.…

„Dzień Kobiet” we Wrzosowej. 1930r

 „Dzień Kobiet” we Wrzosowej. 1930r

Zgromadzenie zwołane przez dzielnicę pod hasłem „Dnia Kobiet" swoją liczebnością postawiło Wrzosowę na jednym z czołowych miejsc wśród dzielnic O.K.R. Częstochowa. Zebranie otworzył przewodniczący tow. Bednarski i udzielił głosu referentce z ramienia Wydz. Kobiet-P.P.S. tow. Br. Browiczowej. W blisko półtoragodzinnym swym przemówieniu prelegentka skreśliła historie i kolejne fazy rozwoju ruchu kobiecego aż do chwili bieżącej. Wyjaśniwszy dzisiejsze hasła kobiety wyzwolonej, tow. Browiczowa skreśliła, sytuację gospodarczą i polityczną Polski oraz wezwała do jak największego popierania, jedynie uczciwej, prasy socjalistycznej „Glosu Kobiet",,,Częstochowianina" i „Robotnika". Burzliwemi oklaskami i okrzykami zebrane kobiety dawały wyraz swego zadowolenia z referatu a na dowód zainteresowania skwapliwie rozkupiły „Głos Kobiet" i zapisały się na prenumeratorki. Gorącym apelem zebranych o chociaż każdomiesięczne urządzanie takich zgromadzeń, zebranie zostało rozwiązane. Liczne to zgromadzenie świadczy, że kobiety coraz bardziej otrząsają sił z dotychczasowej apatii i wyzwalają z podszkodliwego wpływu kleru i „tajemniczkowych" wyklepywań formułek.

Źródło: Czestochowianin_Nr_23_1930

Szpital Powszechny Miejski

 Szpital Powszechny Miejski, utworzony w 1934 po reformie szpitalnictwa w Częstochowie. Powstał przez połączenie czterech szpitali: Szpitala Chirurgicznego NMP (II Aleja 17), Szpitala dla Chorych Wewnętrznych (ul. Waszyngtona 48), Szpitala dla Chorych Zakaźnych (przy ul. Chłopickiego 90/98), które były szpitalami miejskimi, podległymi Magistratowi i Szpitala Wenerycznego (przy ul. Wieluńskiej 28), stanowiącego własność Powiatowego Związku Komunalnego (Wydziału Powiatowego) w Częstochowie. Szpitale te po połączeniu stały się formalnie oddziałami Szpitala Powszechnego Miejskiego (SzPM): ,,A” – chirurgicznym (92 łóżka, czterech lekarzy: Alfred Franke, Leon Goldman, Jan Bielunas, Antonii Słonimski, 12 pielęgniarek i personelu pomocniczo medycznego), ,,B” – wewnętrznym (91 łóżek, później 138, czterech lekarzy: → Paweł Szaniawski, → Wacław Konar, → Paweł Błagowidow, → Lucjan Kędzierski, 16 pielęgniarek i personelu pomocniczego), ,,C” – zakaźnym (60 łóżek, dwóch lekarzy: → Edwin Petrykat, → Józef Secomski), ,,D”– wenerycznym (80 łóżek). Dyrektorem został → Witold Siciarz. W połowie 1936 ze względów oszczędnościowych zlikwidowano oddział ,,D”– weneryczny, a chorych przeniesiono do Szpitala św. Łazarza w Będzinie (na ul. Wieluńskiej została tylko przychodnia przeciwweneryczna). W tr. personel szpitala liczył 114 osób, w tym dziewięciu lekarzy, czterech felczerów, dwóch akuszerów. Znajdowały się w nim 323 łóżka. W 1937 oddział wewnętrzny został przeniesiony do budynku przy ul. św. Barbary. Okręg SzPM obejmował miasto, powiaty częstochowski, radomszczański, włoszczowski. Od 1946 funkcjonował w Częstochowie Publiczny Miejski Szpital Powszechny, posiadający inną strukturę, niż Szpital Powszechny Miejski w 1934–39.

Bohdan Puczyński, Rozwój społeczno-gospodarczy Częstochowy – w okresie II Rzeczypospolitej, [w:] Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, Katowice 1964, s. 162, 163; Franciszek Sobalski, Szpitale Częstochowy w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), „Ziemia Częstochowska” 2004, t. XXXI, s. 58, 65; – Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na rok 1936, oprac. Stanisław Konopka, Warszawa 1936, kolumna 149 Urzędowy spis lekarzy, lekarzy – dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych uprawnionych i samodzielnych, techników dentystycznych, Warszawa 1939, s. 7 (szpitale); – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../szpital...

Okradziono sklep w Kamienicy Polskiej. 1938r

 Okradziono sklep w Kamienicy Polskiej. 1938r

W nocy ze środy na czwartek nieznani sprawcy włamali się przez okno do największego w Kamienicy Polskiej sklepu H. Goldsztajna, skąd skradli różne towary wartości 460 zł. Poszkodowany Żyd Goldsztajn nie słyszał włamania, gdyż nocy tej panowała silna wichura i nazajutrz dopiero zawiadomił o kradzieży policję, która wszczęła dochodzenie, mając poszlaki dla wykrycia niebawem sprawców.

Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_077_1938.

Młot. Fabryka Wyrobów z Żelaza i Miedzi „Młot”

 Młot. Fabryka Wyrobów z Żelaza i Miedzi „Młot”, założona w 1895 w Częstochowie, funkcjonowała przy ul. Dojazd 29, później przy ul. Małej 7 i Ogrodowej 43. Jej właścicielami byli początkowo Jan Olewiński i K. Skrzypiński, później (od ok. 1908) Jan Olewiński i inż. Władysław Saryusz-Bielski; kierownikiem technicznym był W. Saryusz-Bielski, kierownikiem handlowym J. Olewiński. Od 1912 współwłaścicielami byli: W. Saryusz-Bielski, inż. Wiktor Hłasko, inż. → Bronisław Hłasko, inż. Henryk Hłasko, inż. → Walerian Skrzynecki. Od 1924 jako właściciele występowali B. Hłasko i W. Skrzynecki. Od 1936 właścicielem był tylko W. Skrzynecki, przedsiębiorstwo prowadził do 1959 (od 1947 firma nosiła nazwę Instalacje Sanitarne i Warsztat Kotlarsko-Mechaniczny). Fabryka produkowała urządzenia sanitarne, kanalizacyjne, wodociągowe, stacje do oczyszczania wody i ścieków, także piece i wanny miedziane, urządzenia dla fabryk chemicznych i laboratoriów, zbiorniki do wody, spirytusu, nafty, pompy wodne. Przedsiębiorstwo „Młot” wykonało urządzenia wodociągowe i sanitarne na Wystawę Przemysłowo-Rolniczą oraz pawilon dla Towarzystwa Akcyjnego T. Kowalski i A. Trylski. Podczas Wystawy Rolniczo-Przemysłowej w 1926 fabryka otrzymała srebrny medal za swoje wyroby.

Dorota Czech, Kalendarium przemysłu i rzemiosła Częstochowy i okolic, „Almanach Częstochowy” 2010, s. 101; Juliusz Sętowski, Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny, Częstochowa 2005, s. 279 (biogram Waleriana Skrzyneckiego); – „Goniec Częstochowski” 1912, nr 30, s. 3; „Kurier Codzienny” 1926, nr 25, s. 3; „Tygodnik Ilustrowany” 1912, nr 46; – Książka adresowa m. Częstochowy 1947, Częstochowa 1947, s. 96; Przewodnik po Wystawie Przemysłu i Rolnictwa w Częstochowie 1909 r., Częstochowa 1909, s. 25.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../mlot-fabryka...