Papiernia, Fabryka Papieru i Młyny w Częstochowie, Bracia Kohn i Markusfeld,

 Papiernia, Fabryka Papieru i Młyny w Częstochowie, Bracia Kohn i Markusfeld, Spółka Komandytowa o kapitale zakładowym 720 tys. złotych powstała w 1867 przy (istniejących od ok. 1848) młynach zbożowych. Znajdowała się przy ul. Krakowskiej 25/27. Przez kolejne lata wyposażano ją w różnego rodzaju urządzenia.

W 1920 zainstalowano turbinę wodną napędzającą generator dla oświetlenia terenu Fabryki oraz przyfabrycznych domów mieszkalnych. W 1929 budynek, w którym znajdowały się maszyny papiernicze, uległ spaleniu. Fabryka przestała działać, a pracowników zwolniono. Po zakupie nowej maszyny papierniczej, Fabrykę uruchomiono w grudniu 1931. Produkowano tam wówczas papier gazetowy, drukowy, piśmienny, obiciowy, plakatowy oraz albumowy. Wyroby sprzedawano na terenie Polski i Wolnego Miasta Gdańska. W 1939 po zajęciu Częstochowy przez wojska niemieckie Papiernia została objęta przymusowym zarządem niemieckim, jednak produkcji od razu nie wznowiono. Podjęto ją na nowo w 1940. Jesienią 1944 zakład został unieruchomiony na skutek sabotażu i pozostawał nieczynny do 1945. Niemcy wywieźli załogę w okolice Sulejowa do budowy urządzeń obronnych. W kwietniu 1945 uruchomiono zakład; rozpoczęto produkcję papieru gazetowego. W czerwcu 1947 Fabryka została upaństwowiona, a w 1948 wcielono ją do przedsiębiorstwa pod nazwą: Myszkowskie Zakłady Papiernicze z siedzibą w Katowicach. 1 I 1951 zlikwidowano to przedsiębiorstwo, a 18 VII 1951 utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą: Częstochowska Fabryka Papieru. Od lat 60. funkcjonowała ona jako Częstochowskie Zakłady Papiernicze (CzZP). W latach 50. i 60. zakład zmodernizowano; poza inwestycjami o charakterze produkcyjnym zrealizowano szereg inwestycji pomocniczych (budowa sieci kanalizacyjnej, utwardzenie nawierzchni i budowę drogi na terenie zakładu oraz oddanie do użytku budynku mieszkalnego). Załoga CzZP brała udział w czynach społecznych, m.in. przy porządkowaniu terenów przyzakładowych oraz przy urządzaniu Parku Piastów. Obecnie w miejscu Papierni stoi Galeria Jurajska.

Kronika Papierni w Częstochowie 1867–1967, oprac. A. Grabara, Częstochowa 1967, s. 6–14.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/papiernia

Historia Wrzosowej

 

Historia Wrzosowej

Pierwsze zapisy o miejscowości Wrzosowa pojawiają się w kronikach Jana Długosza. Najstarsza wiadomość potwierdzająca istnienie Wrzosowej jako wsi szlacheckiej pochodzi z 1470 roku. Wówczas właścicielem osady był Jan Trepka.
W 1581 roku znajdowała się w posiadaniu dwóch rodzin szlacheckich. We wsi czynna była wówczas huta szkła.
W XVIII wieku część Wrzosowej posiadał Antoni Otfinowski, posesor wójtostwa z Wyczerp a właścicielem folwarku był Dominik Błeszyński, komornik graniczny powiatu lelowskiego. Według Lustracji z 1789 roku w miejscowości znajdowały się 44 domy (dwór, browar, karczma).
Na początku XIX wieku dziedzicem dóbr Wrzosowa był Antoni Błeszyński – sędzia powiatu częstochowskiego. Od połowy XIX wieku postępował stopniowy rozwój wsi, a w 1899 roku warszawski przemysłowiec Aleksander Ewast założył tu cementownię „Wrzosowa” zatrudniająca 190 robotników. W czasie I wojny światowej dyrektorem zakładu był Józef Rutkowski - działacz niepodległościowy. Surowcem był kamień wapienny pozyskiwany z wzgórza wrzosowskiego, zaliczanego do najwyższych w tej okolicy. Ma ono 316 m n.p.m. Dostarcza ono także ciekawych skamieniałości małż i amonitów z okresu jurajskiego, znajdujących się w licznych muzeach geologicznych. Położenie miejscowości na wzniesieniu powoduje, że zabudowa ma ciekawą, kaskadową formę.
We wsi zlokalizowano siedzibę gminy, należącej do powiatu częstochowskiego. Wrzosowa w tym czasie składała się ze wsi Wrzosowa, osady fabrycznej Wrzosowa i przysiółka Wrzosowiak. W 1900 roku we Wrzosowej były już 74 budynki mieszkalne w których mieszkały 1043 osoby. Ogólna powierzchnia gruntów wynosiła 1524 morgi, z czego na folwark przypadały 883 morgi. W 1933 roku były 152 domy i 1191 mieszkańców, obszar wsi wynosił 696 ha, z czego na folwark przypadało 334 ha. Wieś Wrzosowa do 1931 roku była siedzibą gminy Huta Stara, a do 1954 siedzibą gminy Wrzosowa.
W latach 1928 - 1929 zbudowano piętrowy budynek siedmioklasowej Szkoły Podstawowej. W roku szkolnym 1938 – 1939 uczęszczało do niej 215 uczniów. W 1939 roku znaczną część Gminy Wrzosowa włączono do III Rzeszy, wieś znalazła się w nowo utworzonym powiecie Blachownia, wchodzącym w skład rejencji opolskiej. Z gminy wysiedlono 45 osób uznanych za niebezpiecznych dla III Rzeszy. Po II wojnie światowej Wrzosowa pozostała siedzibą władz gminnych a następnie Gromadzkiej Rady Narodowej. W czasie reformy administracyjnej państwa Wrzosowa została włączona do Gminy Poczesna.
Po II wojnie światowej Wrzosowa pozostała siedzibą władz gminnych a następnie Gromadzkiej Rady Narodowej.

Gmina Wrzosowa – dawna gmina wiejska, istniejąca w latach 1931 - 1954. Siedzibą władz gminy była Wrzosowa. Gminę Wrzosowa utworzono 9 września 1931 roku w powiecie częstochowskim w województwie kieleckim w związku z przemianowaniem gminy Huta Stara na gminę Wrzosowa. Po wojnie gmina przejściowo zachowała przynależność administracyjną, lecz już 6 lipca 1950 roku została wraz z całym powiatem częstochowskim przyłączona do województwa katowickiego (od 9 marca 1953 pod nazwą województwo stalinogrodzkie). 1 lipca 1952 roku część obszaru gminy Wrzosowa (gromadę Błeszno oraz część gromady Brzeziny Małe obejmującą osiedle Bór i przysiółek Wypalanki) przyłączono do Częstochowy. Według stanu z 1 lipca 1952 roku gmina Wrzosowa składała się z 7 gromad: Brzeziny Małe, Brzeziny Wielkie, Brzeziny Wielkie Kolonia, Huta Stara A, Huta Stara B, Nowa Wieś i Wrzosowa. Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin. Po reaktywowaniu gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku gminy Wrzosowa nie przywrócono, a jej dawny obszar wszedł głównie w skład gminy Poczesna oraz Częstochowy.

Osoby związane z miejscowością Wrzosowa:
Wacław Wrzesiński urodził się 29 kwietnia 1890 roku w Łoszach koło Sochaczewa. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego, jako nauczyciel matematyki rozpoczął pracę 1913 roku we wsi Kamień w powiecie gostynińskim. W latach 1914 - 1915 pracował w Szkole Podstawowej w Wyszkowie, w powiecie pułtuskim. W następnych latach pracował najprawdopodobniej na terenach dzisiejszej Ukrainy. Od 1927 roku pracował w Powszechnej Szkole Podstawowej we Wrzosowej. W latach 1927/28, 1928/29 pełnił funkcję kierownika szkoły. Ożenił się z Zofią Torbus, wdową wychowującą córkę Halinę zamieszkałą w Korwinowie. Małżeństwo dochowało się córki Mirosławy. W 1939 roku, w sierpniu jako podporucznik rezerwy Wojska Polskiego został powołany do służby wojskowej. W bliżej nie znanych okolicznościach dostał się do niewoli sowieckiej. Zamordowany został na Ukrainie po 5 marca 1940 roku. Jego nazwisko znajduje się na liście dotychczas nieodnalezionych jeńców więzionych przez NKWD. Miejsce mordu i pochówku jest nieznane. Znajduje się na liście obywateli polskich zamordowanych na Ukrainie pod pozycją 451. W 1998 roku z inicjatywy Stowarzyszenia Rodzina Katyńska w Częstochowie oraz ówczesnego Wojewody częstochowskiego Pana Szymona Giżyńskiego a także inicjatywy społecznej, ufundowano 23 tablice upamiętniające męczeńską śmierć nauczycieli z regionu częstochowskiego zamordowanych w Katyniu. W grudniu 1998 roku wojewoda częstochowski przekazał tablice środowiskom oświatowym. Los tych tablic był różny. Większość znalazła swoje honorowe miejsce w placówkach oświatowych zaraz po przekazaniu, niektóre tablice doczekały się wmurowania w nieco późniejszym czasie ale były i takie, które nie zostały wmurowane. Taki los spotkał tablicę upamiętniająca męczeńską śmierć podporucznika rezerwy WP Wacława Wrzesińskiego.

Józef Rutkowski urodził się 3 stycznia 1872 r. we wsi Kroczów, powiatu iłżeckiego. Z powodu trudnych warunków materialnych pracował w Łodzi, a później w Zgierzu, w farbiarniach i wykańczalniach jako „podmajstrzy”. Od października 1895 do marca 1899 studiował w Zurichu na wydziale chemicznym. Potem objął stanowisko dyrektora w fabryce cementu „Portland Cementu” we Wrzosowej, które pełnił do roku 1935. Był członkiem PPS, POW, działaczem niepodległościowym oraz założycielem Ochotniczej Straży Pożarnej we Wrzosowej. Działał w Sejmiku Samorządowym w Częstochowie. Wygłaszał odczyty na tematy społeczne i przyrodnicze dla robotników i inteligencji. Józef Rutkowski zmarł w 1951 roku w wieku 79 lat i został pochowany na cmentarzu Kule w Częstochowie. Z dokumentów, ale też z rozmów z rodziną i mieszkańcami Wrzosowej, wyłania się postać człowieka oddanego sprawom społecznym i narodowym. Mimo swej pozycji dyrektora fabryki, Józef Rutkowski szanował prostych, zwykłych ludzi oraz ich ciężką pracę. „(...) Wśród tych warunków, ja osobiście przebywając między Wami – pisał – przejąłem się wielkim dla Was szacunkiem i uznaniem, los Wasz żywo mnie obchodził, a w codziennych rozmyślaniach moich zawsze prosiłem Boga, by dał mi siły i rozum dla utrzymania w ruchu wrzosowskiej przemysłowej placówki(...)”

Ireneusz Cuglewski – wieloletni działacz kultury, kombatant, radny, redaktor „Spoiwa”, autor książki „Z ciemności śmierci do blasku życia”. Urodził się w 1925 roku w Kamienicy Polskiej, tam się wychował i kształcił. W czasach II wojny światowej, w 1939 roku został ranny, był świadkiem egzekucji w Romanowie, aż w końcu został wywieziony na roboty do Niemiec. Ireneusz Cuglewski był uczestnikiem walk wyzwoleńczych w 1945 roku, kiedy nastał dzień zwycięstwa 8 maja roku 1945, w Dreźnie z wielkim wzruszeniem dotykał polskiej flagi. Po wojnie rozpoczął pracę zawodową w Kopalni Rud Żelaza „Osiny”. Do Wrzosowej sprowadził się w 1951 roku. Był wieloletnim radnym: powiatowym i wojewódzkim. Od roku 1951 z wielkim zaangażowaniem oddał się pracy społecznej z młodzieżą we Wrzosowej. Wiele lat pełnił funkcję sekretarza Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.

Stanisław Nietresta - pochodził z Wileńszczyzny, gdzie mieszkali jego rodzice. Po zakończeniu działań wojennych przeprowadził się na stałe do Wrzosowej, wraz z rodziną, żoną Stanisławą, synami Krystianem i Stasiem, córkami Marysią i Jadwigą. W 1945 roku Kuratorium Oświaty w Częstochowie powierzyło mu kierownictwo szkoły we Wrzosowej, gdyż miał doświadczenie nauczycielskie z okresu przedwojennego. Zamieszkał w budynku szkoły podstawowej aż do 1962 roku. Działał na polu oświaty i kultury, zorganizował wiele akcji, które służyły szkole i środowisku. Pod jego kierownictwem zostały wystawione po wojnie pierwsze jasełka. Zostały również zorganizowane pierwsze kolonie nad Morze Bałtyckie, a także uruchomione dożywianie dzieci w szkole. Stanisław Nietresta był kierownikiem szkoły do 1957 roku.

Włodzimierz Tomczyński - niewiele jest informacji na temat tej postaci w źródłach historycznych. Wiadome jest, że Włodzimierz Tomczyński, zanim został kierownikiem Szkoły Powszechnej we Wrzosowej pracował w latach 1906/1907 jako nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 1 w Wieprzu. W 1918 roku na terenie osiedla robotniczego przy fabryce cementu „Portland-Cement Wrzosowa” powołano 4-oddziałową szkołę powszechną. Jej pierwszym kierownikiem został właśnie Włodzimierz Tomczyński i funkcję tę sprawował do 1925 roku. W latach 1930 - 1934 oraz 1935 - 1939 pełnił funkcję kierownika Powszechnej Szkoły Podstawowej we Wrzosowej. Ze wspomnień mieszkańców Wrzosowej wynika, że zginął w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Jego nazwisko widnieje na pamiątkowym obelisku w centrum Wrzosowej.

Historia parafii.
Pod względem organizacji kościelnej Wrzosowa do 1917 roku należała do częstochowskiej parafii Św. Zygmunta, następnie Św. Rodziny i Św. Józefa.
6 listopada 1937 roku biskup Częstochowy Teodor Kubina utworzył ekspozyturę ze wsi Wrzosowa i Słowik należących dotychczas do parafii św. Józefa oraz wsi i dworu Huta Stara B przyporządkowanej parafii pw. Św. Antoniego. Utworzenie tej pierwszej placówki duszpasterskiej odegrało doniosłą rolę w życiu parafian z Wrzosowej, Słowika, Huty Starej oraz okoliczny miejscowości. Brak kościoła spowodował, że nabożeństwa początkowo odbywały się w: remizie strażackiej, mieszkaniu księdza, w domu przy ulicy Długiej nr 19. Mieszkańcy nowo utworzonej parafii musieli czekać aż 7 lat, do momentu w którym stanął drewniany kościół, wybudowany staraniem ks. Walentego Matuszka. Otóż w 1945 roku na placu przy plebanii, został zbudowany prowizoryczny, drewniany kościół, który pełnił rolę świątyni parafialnej do 1978 roku, po czym został rozebrany. Msze św. przestały być wtedy odprawiane w domu mieszkalnym ekspozyta czy remizie strażackiej. Dla upamiętnienia miejsca pierwszego kościoła postawiono na placu krzyż i figurę Matki Bożej.

30.12.1958 roku powstała parafia pw. Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. Dopiero w 1972 roku staraniem ks. Stanisława Poroszewskiego, parafia otrzymała zezwolenie biskupa częstochowskiego Stefana Bareły na budowę kościoła murowanego którego projekt przygotował architekt Stanisław Kwaśniewicz z Katowic.
Prace budowlane rozpoczęte w 1974 roku, cztery lata później ukończył już nowy proboszcz parafii ks. Józef Moch i 15 października 1978 roku poświęcił ją bp. Stefan Bareła. W kolejnych latach nad pracami wykończeniowymi i wyposażeniem kościoła czuwali ks. proboszcz Stefan Mizera oraz obecny ks. proboszcz Piotr Łysikowski, dzięki któremu 9 listopada 2002 roku doszło do uroczystej konsekracji Kościoła dokonanej przez Arcybiskupa Częstochowskiego Stanisława Nowaka.

Historia szkolnictwa.
Nie zachowały się dokumenty opisujące powstanie szkoły. Relacje świadków są niejednoznaczne i określają rozpoczęcie pracy szkoły we Wrzosowej między rokiem 1927 a 1932. Wiadomo, że 11 listopada z okazji Święta Orła Białego odsłonięto w szkole tablicę upamiętniającą ofiary I wojny światowej. Tablica ta została zniszczona w czasie II wojny światowej, podobnie jak cały obiekt szkolny. Pracę po II wojnie światowej szkoła wznowiła 12.02.1945 roku. Naukę po wojnie rozpoczęło 365 uczniów. Przed II wojną światową dyrektorem szkoły we Wrzosowej był Wacław Wrzesiński. Zmobilizowany w sierpniu 1939 roku, dostał się następnie do niewoli sowieckiej. Jego nazwisko znajduje się na tzw. „ukraińskiej liście katyńskiej”.
Żródło: http://www.korwinow.com/index/historia/d/32/p/141 Foto: http://www.peuk.fiiz.pl/pl/poi/3332819

Lekarz zabija chorego. 1929r

 Lekarz zabija chorego. 1929r

W Rakowie koło Częstochowy osiedlił się Józef Matusiak, podający się za lekarza z dyplomem „amerykańskim". W tych dniach wezwano go do gospodarza Franciszka Błaszczyka, we wsi Kamienica Polska, któremu utworzył się wrzód na szyi. Wezwany lekarz Matusiak dokonał operacji usunięcia wrzodu niesłychanym sposobem. Oto dokonał brzytwą operacji, po dokonaniu której chory zaraz zmarł skutkiem przecięcia arterii. Lekarza aresztowano. Źródło: Gazeta ,,Łowiczanin" nr012,1929r

Szare Szeregi,

 Szare Szeregi, konspiracyjna organizacja harcerska w okresie II wojny światowej, kontynuacja Związku Harcerstwa Polskiego, założona 27 IX 1939, działała na terenie całego kraju. 17 X 1939 utworzono w Częstochowie samodzielny hufiec Szarych Szeregów pod kryptonimem: rój „Obraz”. W jego skład weszły drużyny ze Śródmieścia, Stradomia i Częstochówki, Kłobucka, Blachowni, Kamienicy Polskiej, a także Panek, Miedzna, Krzepic, Rudnik, Olsztyna, Mirowa, Przystajni i Złotego Potoku. Dowódcą i współzałożycielem roju „Obraz” był → Eugeniusz Stasiecki, pseudonim „Piotr Pomian”. W 1941 z powodu zagrożenia aresztowaniem zmuszony był opuścić Częstochowę. Jego stanowisko objął → Józef Wyżykowski. Stasiecki był współtwórcą konspiracyjnej Chorągwi Częstochowskiej Szarych Szeregów (ul „Warta” utworzony z trzech hufców: rój „Obraz” – Częstochowa, rój „Metal” – Radomsko, rój „Sosnówka” – Piotrków Trybunalski). Pod koniec 1939 zaczęły wychodzić tajne pisma Szarych Szeregów: „Pobudka” i „Wiadomości”. W 1942 Szare Szeregi zorganizowały się w trzy grupy: młodzi – Zawiszacy, starsi – Grupy Szturmowe i najstarsi – Bojowe Szkoły. Harcerze brali udział w akcjach „małego sabotażu”, organizowali zamachy na infrastrukturę komunikacyjną i telekomunikacyjną, przeprowadzali akcje propagandowe, redagowali ulotki, prowadzili rejestr zdrajców oraz zdobywali na wrogu broń i pieniądze. Pomagali Żydom w ucieczkach z częstochowskiego i piotrkowskiego getta, pełnili także funkcje łączników, a harcerki ponadto działały pod egidą uznawanego przez Niemców Polskiego Czerwonego Krzyża, niosąc pomoc jeńcom – żołnierzom Wojska Polskiego (WP) i Polakom wypędzonym z zachodnich obszarów kraju. W 1942 zorganizowano szkołę podchorążych dla harcerzy mających średnie wykształcenie, pod dowództwem E. Kozłowskiego, oraz szkołę podoficerską pod dowództwem T. Bieleckiego. Przeszkoleni bojowo harcerze dołączyli do oddziału partyzanckiego Armii Krajowej porucznika → Jerzego Kurpińskiego „Ponury”. Po wybuchu powstania warszawskiego harcerze częstochowscy włączyli się w akcję pomocy wypędzonym ze stolicy, działając pod osłoną legalnej → Rady Głównej Opiekuńczej. W grudniu 1944 zorganizowano akcję obdarowywania prezentami świątecznymi leżących w szpitalach powstańców i partyzantów. Szare Szeregi rozwiązały się w styczniu 1945.

Ilustrowana historia harcerstwa częstochowskiego. 100 lat harcerstwa ziemi częstochowskiej, tekst i red. H. Pałka, Częstochowa 2011, s. 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38; – Marian Nowak, Częstochowskie organizacje harcerskie w latach 1939–1945, „Almanach Częstochowy” 1990, s. 63, 68, 69.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/szare-szeregi Foto: https://pamietajskadjestes.pl/.../tablice-upamietniajace...

Liga Kobiet Pogotowia Wojennego, (Częstochowa)

 Liga Kobiet Pogotowia Wojennego, (Częstochowa) organizacja niepodległościowa założona w 1913 w Warszawie, związana z działaniami prowadzonymi przez J. Piłsudskiego. Funkcjonowała na terenie Królestwa Polskiego: propagowała ideę legionową, organizowała aparat pomocniczy dla Legionów Polskich. W 1916 przystąpiła do Centralnego Komitetu Narodowego. W 1917 liczyła 4 tys. członkiń, w tr. połączyła się z Ligą Kobiet Galicji i Śląska. Współpracowała z → Polską Organizacją Wojskową. W 1917–18 udzielała pomocy internowanym i ukrywającym się legionistom. W czasie wojny z Rosją bolszewicką 1919–20 Liga prowadziła akcję pomocy żołnierzom i ich rodzinom. W Częstochowie Liga Kobiet Pogotowia Wojennego (LKPW) została utworzona we wrześniu 1914. Fundusze na swoją działalność kobiety gromadziły, organizując kwesty uliczne (m.in. „Dzień kokardki dla legionistów”, „Dzień Orzełka”, „Dzień znaczka legionowego”), a także zabawy i festyny, głównie w → Parku 3 Maja, także przedstawienia (m.in. w kinoteatrach „Odeon” i „Paryski”). Za zebrane pieniądze dokonywano zakupów bielizny i paczek dla żołnierzy, wypłacano zapomogi dla rodzin legionistów, organizowano imprezy świąteczne dla przebywających w Częstochowie żołnierzy Legionów; w 1915 wydano na te cele 1001 rubli, a w 1916–1885. Organizacja brała udział (z własnym sztandarem) w uroczystościach patriotycznych. Swoją siedzibę posiadała przy → II Alei 33. W 1915 kobiety z częstochowskiej Ligi ufundowały sztandar dla III Brygady Legionów Polskich. W 1919 podczas wojny z bolszewikami częstochowska LKPW utworzyła w mieście oddział Sanitariusza Polskiego. W 1915–18 do najczynniejszych w Lidze należały: matki żołnierzy → Emilia Dreszer, → Anna Stetkiewicz, Amalia Weese, → Maria Kasprzycka, a także Maria Horzelska, Maria Federowicz, → Maria Żurek, drużynowa Częstochowskiej Żeńskiej Drużyny Harcerskiej, siostry Goszczyńskie. Kontynuacją LKPW był Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet.

Michał Czajka, Marcin Kamler, Witold Sienkiewicz, Leksykon historii Polski, Warszawa 1995, s. 1014; – Juliusz Sętowski, Legiony Polskie a ruch niepodległościowy w Częstochowie w latach I wojny światowej 1914–1918, [w:] Częstochowy drogi ku niepodległości, red. naukowa R. Szwed, W. Palus, Częstochowa 1998, s. 34; – „Goniec Częstochowski” 1916, nr 188, s. 3, nr 198, s. 3, nr 220, s. 2, 3, nr 226, s. 3, nr 253, s. 2, nr 264, s. 3, nr 270, s. 3, 1917, nr 78, s. 3, nr 108, s. 2, nr 178, s. 2, nr 188, s. 3, nr 192, s. 3, nr 202, s. 3; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../liga-kobiet...
Foto: https://www.wolniisolidarni.czest.pl/.../czestochowia.../...

Nieszczęśliwy wypadek w Starczy. 1932r

 Nieszczęśliwy wypadek w Starczy. 1932r

W dniu 1-szym marca ks. proboszcz Wacław Kucharski w Starczy uległ nieszczęśliwemu wypadkowi. Mianowicie w chwili, gdy ks . Kucharski po skończeniu lekcji religii w tamtejszej szkole powszechnej opuszczał budynek szkolny i będąc już przed domem na drewnianych schodach, które widocznie nie byty należycie oczyszczone ze śniegu, ani nie posypane piaskiem — raptem ks. Kucharski poślizgnął się i upadł, przyczem padając, usiłował nagłym ruchem uchwycić się rękami pobliskiego płotu sztachetowego, lecz wskutek uderzenia rękami o płot, doznał wywichnięcia lewej ręki w kiści, tudzież jej złamania powyżej kiści. Ks. Kucharski poddać się musi cięższej kuracji, w czasie której, oczywiście nie będzie mógł on spełniać swych obowiązków duszpasterskich i zastępować go będą księża z sąsiednich parafii.

Źródło; Goniec_Czestochowski_Nr_056_1932

Nierada.

 Nierada.

Pierwsze wzmianki o kuźnicy w Nieradzie pochodzą z 1620 roku. Na początku XVII w. wieś Radziątków (dawna nazwa wsi) leżała na terytorium parafii św. Jana Chrzciciela w Poczesnej i jest wymieniana w jej dokumentach. W I Rzeczypospolitej wieś leżała w powiecie lelowskim w województwie krakowskim.
W wyniku II rozbioru Polski Nierada znalazła się w granicach Prus, w prowincji Prusy Południowe. Leżała w powiecie częstochowskim, w departamencie łęczyckim, następnie piotrkowskim, a od 1798 roku w departamencie kaliskim. W 1789 roku wieś zamieszkiwało 49 kmieci. W latach 1807–1815 Nierada leżała w Księstwie Warszawskim, w powiecie częstochowskim, w departamencie kaliskim. Po Kongresie Wiedeńskim znajdowała się w Królestwie Polskim, w powiecie częstochowskim, w obwodzie wieluńskim, w województwie kaliskim, od 1837 roku w guberni kaliskiej Imperium Rosyjskiego. W 1827 r. we wsi było 38 domów, 383 mieszkańców[. Od 1867 roku wchodziła w skład powiatu częstochowskiego w guberni piotrkowskiej. Od 1868 do lat 70. XIX w. wchodziła w skład gmina Bargły, następnie gminy Kamienica Polska.
W 1886 r. wieś leżała w gminie Rększowice, miała 67 domów i 429 mieszkańców[. W wyniku odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 roku znalazła się w granicach II Rzeczypospolitej, od 1923 roku w gminie Poczesna w powiecie częstochowskim w województwie kieleckim. W dwudziestoleciu międzywojennym w okolicach Nierady działała kopalnia rud żelaza „Maria”. Wieś była zamieszkana przez około 1000 osób.
W roku 1939 dekretem Adolfa Hitlera z 8 października 1939 roku teren Nierady został wcielony do Rzeszy.
W 1939 roku podczas inwazji Niemiec na Polskę doszło we wsi do zbrodni niemieckiej. Wehrmacht rozstrzelał mieszkańców wsi jak i uchodźców wojennych przebywających we wsi (Szymon Datner: „55 dni Wehrmachtu w Polsce”, Warszawa 1967).
Miejscowość w trzech czwartych została spalona przez wojska niemieckie. Był to wynik prowokacji. Żołnierze hitlerowscy urządzili strzelaninę, oznajmiając później dowódcom, że to Polacy ich ostrzelali. Po podpaleniu mieszkańcy Nierady zaczęli uciekać. Wtedy Niemcy pojmali około 30 mężczyzn, ustawili ich w rząd i zaczęli bagnetami osadzonymi na karabinach kierować w morze płomieni. Zmienili jednak zamiar i postanowili wszystkich rozstrzelać. Uratował się tylko jeden z mieszkańców wsi - Antoni Rogacz, który rzucił się do ucieczki i zdążył ukryć się w zaroślach. W wojnie obronnej 1939 roku w oddziałach partyzanckich Armii Krajowej, w konspiracji, w tajnym nauczaniu uczestniczyło 256 synów i córek pocześniańskiej ziemi. W różnych formach walki z wrogiem polegało 26 żołnierzy i partyzantów. Okupanci rozstrzelali 13 mieszkańców, 37 zamordowali w obozach koncentracyjnych. Ponad 60-ciu mieszkańców gminy Poczesna zostało wywiezionych na przymusowe roboty do III Rzeszy. Ta wielka danina krwi upamiętniona została zbiorowymi mogiłami na cmentarzach w Poczesnej, Wrzosowej i w Nieradzie.
Pierwszą powojenną inwestycją w Nieradzie była radiofonizacja - wiosną 1950 roku. Mieszkańcy chętnie przystąpili do społecznej pracy. W 1951 roku powstała wreszcie droga przez wieś o nawierzchni tłuczniowej. Dzięki temu można było dogodniej dojechać do Kamienicy Polskiej, Hutek, Częstochowy. Łatwiejszy był także dojazd do kopalni, w których pracowało wielu mieszkańców wsi. Kopalnie przynosiły wsi możliwości nowego życia. Dzięki temu poprawiły się warunki bytowania. W 1957 roku w Nieradzie ruszyły nowe inwestycje - elektryfikacja i równocześnie budowa nowej szkoły. Do 1958 roku, przez cztery lata, była we wsi siedziba Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej. W wyniku nowego podziału Nierada administracyjnie zaczęła należeć do Hutek. W 1959 roku Ochotnicza Straż Pożarna rozpoczęła budowę remizy. Zaplanowano tam miejsce nie tylko na sprzęt strażacki, ale i na świetlicę, mieszkanie, wielką nowoczesną salę widowiskową. Z budową związane były olbrzymie koszty, w połowie musiały oprzeć się na dotacjach społecznych. Wiosną 1963 roku inwestycje następowały jedna za drugą. Trudno było uwierzyć, że to ta sama wieś, co trzydzieści lat wcześniej. W Nieradzie było już ponad sto murowanych pięknych domów, a każdy wieloizbowy. Wokół prężnie rozwijał się przemysł rudziany. Ludzie ciężko, lecz godnie pracowali i godnie zarabiali. Rodziny zaczęły żyć dostatnio i wygodnie oraz perspektywicznie urządzano mieszkania. Pracą w polu zajmowali się nieliczni, bo ziemia się nie zmieniła. Dalej była ta sama, piaszczysta i nieurodzajna. W 1964 roku do Nierady dotarł rurociag wodny, oddano do użytku gmach remizy Ochotniczej Straży Pożarnej. Już wówczas mieszkańcy zauważyli jak wiele milionów złotych poszło na to, żeby miejscowość mogła żyć nie tylko lepiej, ale także z pełną nadzieją, że każdy kolejny rok będzie lepszy, dostatniejszy. O licznych sukcesach zadecydował także udział mieszkańców tej ambitnej wsi, mającej trudności w latach międzywojennych. Każdej pracy towarzyszyła świadomość, w jakich czasach się żyje, dla kogo się wszystko robi. Większość wiedziała, że słowo ojczyzna, państwo oznaczało po prostu codzienne życie, codzienne sprawy.
Od listopada 1976 roku w Nieradzie odprawiana była niedzielna msza św. w salce katechetycznej przez księży dojeżdżających z Poczesnej. Efektem wielu pism i wizyt w urzędach delegacji z Nierady, proboszcza z Poczesnej ks. Fortunata Nowaka i interwencji Kurii Diecezjalnej było pozwolenie na budowę kaplicy mszalnej, wydane 27 marca 1981 roku. Biskup Franciszek Musiek dokonał poświęcenia gotowego już, choć jeszcze niewykończonego zupełnie kościoła. W tym czasie utworzony został na miejscu cmentarz. Parafię erygował biskup Stanisław Nowak 1 sierpnia 1985 roku, wyłączając jej teren z parafii w Poczesnej.

Historia szkoły podstawowej w Nieradzie. Od 1932 roku kierownikiem szkoły była pani Maria Ferlińska. Zajęcia odbywały się w jednej izbie o powierzchni 47 m² i wysokości 2,90 m. Była to szkoła czteroklasowa. Uczniowie zasiadali w sześciu długich, prostych, pobejcowanych ławkach. W każdej ławie mogło zmieścić się dziesięcioro dzieci. Na ścianach wisiały obrazy z rosyjskimi napisami, pamiętające czasy cara Mikołaja. Dzieci uczyły się na dwie zmiany. W takich warunkach zajęcia lekcyjne odbywały się do rozpoczęcia drugiej wojny światowej. Frekwencja uczniów była bardzo różna. Dzieci opuszczały zajęcia w czasie wzmożonych prac polowych, a także z braku odpowiedniego ubioru w chłodniejsze, zimowe dni. Po zakończeniu działań wojennych nauczanie odbywało się w pomieszczeniach udostępnionych przez prywatnych właścicieli.
W 1951 roku wyremontowano dwie klasy szkolne z funduszy Gromadzkiej Rady Narodowej w Hutkach. Przy budynku remizy strażackiej złożono barak przeznaczony na pracę szkoły. W salach lekcyjnych nie było żadnego ogrzewania bądź też piece wymagały remontu. Brakowało dwudzielnych ławek, tablic, krzeseł, stołów, umywalek, miednic. Szczególnie w chłodne i mroźne dni odczuwalny był brak dubeltowych okien, szyb w oknach. Na jednym z budynków, gdzie znajdowała się izba lekcyjna przeciekał dach. Brakowało miejsca na składowanie opału. Bardzo ubogie było wyposażenie szkoły w pomoce dydaktyczne. Brakowało pomocy naukowych do geometrii, fizyki, chemii, gimnastyki. Nie było nawet szafy na akta szkolne. Dzieci mogły korzystać ze świetlicy szkolnej, w której odbywały się także kursy dla dorosłych. W 1953 roku szkoła mieściła się w trzech budynkach - dwa wynajęte. W budynku własnym szkoły mieściły się dwie sale lekcyjne, kancelaria i mieszkanie kierownika szkoły. Widoczne były nadal liczne braki. W salach, w kancelarii oraz w części mieszkalnej nie było podłóg. Pomieszczenia te wymagały remontu. Brakowało studni, piwnicy. Podwórko szkolne wraz z boiskiem szkolnym zajmowało około 440 m². Wymagało ono ogrodzenia. Zakupiono około 30 drzewek owocowych do ogródka szkolnego. Zajęcia lekcyjne odbywały się również w salach wynajętych: u państwa Kołodziejczyk o wymiarach 7m x 5m x 3m i pana Bolesława Cierpiała o wymiarach 5m x 5m x 3m. Pierwsze pomieszczenie wymagało pomalowania, przebudowy pieca kaflowego, odnowienia drzwi frontowych. Nie posiadało okien zimowych. Na wyposażeniu drugiej sali nie było żadnego pieca do ogrzewania pomieszczenia.
W lutym 1954 roku przedłożony został projekt budowy nowej szkoły. Szkoła Podstawowa w Nieradzie została oddana do użytku w roku 1958. Kierownikiem szkoły był wówczas pan Seweryn Gajewski. Budynek szkolny wykonano na rzucie dwutraktowym. Na parterze rozlokowano administrację szkoły, dział wychowawczo - oświatowy, salę gimnastyczną z rozbieralnią i natryskami, salę fizyki oraz mieszkania tercjana. Na pierwszym piętrze urządzono sale lekcyjne, pokój pomocy naukowych, pokój nauczycielski, skład sprzętu szkolnego oraz mieszkanie kierownika szkoły. Budynek ogrzewano piecami kaflowymi. Architekturę budynku utrzymano w typie osiedla wiejskiego.
Źródło: http://korwinow.com/index/Nierada/d/32/p/99 https://pl.wikipedia.org/wiki/Nierada