Łączna liczba wyświetleń

niedziela, 19 stycznia 2025

Wyczerpy–Aniołów, dzielnica Częstochowy

 Wyczerpy–Aniołów, dzielnica Częstochowy, która obejmuje obszar ograniczony na zachodzie (od granic miasta) trasą DK-1, torami kolejowymi Częstochowa–Warszawa, ul. Cmentarną, ul. Warszawską, al. Jana Pawła II do rzeki Warty, rzeką do granic Mirowa i miasta.



Na terenie Wyczerp odkryto cmentarzysko kultury łużyckiej (materiał z wykopalisk znajduje się w zbiorach Muzeum Częstochowskiego); wieś Wyczerpy została lokowana w 1356 na mocy przywileju króla Kazimierza Wielkiego, dzieliła się na na Wyczerpy Małe i Wielkie – z czasem: Dolne i Górne. Lokowana na 22 łanach wieś należała do największych na obszarze parafii św. Zygmunta, miała obowiązek płacenia tzw. obiednego, utrzymywania króla na wypadek pobytu w mieście. Dobra ziemskie Wyczerpy Dolne dzieliły się na część starościńską i wójtowską, obejmowały folwark i wieś z karczmą – według rejestru z 1818 liczyły 131 morgów i 80 prętów. W 1856 Edward Wyttek (dzierżawca ekonomii rządowej Częstochowa), właściciel folwarków Wyczerpy i Aniołów, sprzedał teren Józefowi Majzlowi, a ten z kolei Dawidowi Goldmanowi. W 1897 powstała w Wyczerpach Dolnych Huta Szkła „Paulina”, której właścicielem był → Izydor Gajzler. W 1928–30 podczas prac przyłączeniowych Wyczerp Dolnych, → Kamienia i Aniołowa do Częstochowy toczył się spór pomiędzy miastem a gminą Grabówka o rejon Zakładów Chemicznych i magazynów rządowych na Aniołowie (dawny rosyjski skład monopolu spirytusowego). Tereny te weszły w obręb miasta jako XXI dzielnica o nazwie Kamień. Wyczerpy Górne zostały włączone w obręb miasta w 1977. W dzisiejszej dzielnicy nadal widoczne są ślady dawnych podziałów administracyjnych. Główną oś komunikacyjną stanowi ul. Warszawska, na terenie Wyczerp Górnych przeważa zabudowa jednorodzinna.

Materiały w Ośrodku Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Andrzej Kuśnierczyk
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/wyczerpy-aniolow
Foto: https://pl.wikipedia.org/wiki/Gromada_Wyczerpy_G%C3%B3rne...

Częstochowskie Zakłady Graficzne, w 1898 → Franciszek Dionizy Wilkoszewski

 Częstochowskie Zakłady Graficzne, w 1898 → Franciszek Dionizy Wilkoszewski rozpoczął starania o pozwolenie na otwarcie drukarni, które rok później zostały uwieńczone sukcesem. Początkowo przedsiębiorstwo, działające pod nazwą Drukarnia i Litografia F.D. Wilkoszewskiego znajdowało się przy II Alei 38. Pod tym adresem funkcjonowało do czasu wybudowania w 1923 nowej siedziby mieszczącej się przy III Alei 52. Do wybuchu wojny w 1939 drukarnia stale się rozwijała, stając się na ówczesne czasy jedną z najnowocześniejszych w Polsce. Drukowała wiele tytułów prasowych, w tym → „Gońca Częstochowskiego”, → „Niedzielę” oraz → „Świat Szkolny”. Budynek, w którym się mieściła, zyskał w owym czasie miano „pałacu prasy”. W 1939 zakład ten zatrudniał około 40 pracowników (wraz z redakcją). Po wybuchu II wojny światowej, aresztowaniu właściciela przez Niemców i przejęciu przez nich drukarni, w zakładzie wydawane było pismo niemieckie w języku polskim „Goniec Częstochowski”, później → „Kurier Częstochowski” (→ prasa niemiecka w Częstochowie w 1939–45). Drukowano tam też urzędowe obwieszczenia niemieckie. Po zajęciu Częstochowy przez wojska radzieckie, wykonywano tam druki frontowe i ulotki dla potrzeb Armii Czerwonej, m.in. ulotki propagandowe mające oddziaływać na morale niemieckich obrońców Wrocławia. W 1945 drukarnię przy III Alei 52 przejęła redakcja → „Głosu Narodu”. W 1947 Zakład Graficzny został oddzielony od redakcji „Głosu Narodu” i podlegał odtąd zarządowi okręgu Państwowych Zakładów Graficznych na województwo kieleckie z siedzibą w Częstochowie, którego dyrektorem był N. Pierzgalski. 1 I 1948 utworzono przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione pod nazwą Drukarnia Państwowa; jego dyrektorem został N. Szymaniak. Skupiało ono cztery zakłady graficzne na terenie Częstochowy oraz w miastach w jej pobliżu. 31 XII 1948 zakłady z Częstochowy stały się Oddziałem Nr 18 Katowickich Zakładów Graficznych; przynależność ta trwała dwa lata. 1 I 1951 powołano przedsiębiorstwo pod nazwą Częstochowskie Zakłady Graficzne (CzZG). W 1961 przy CzZG otwarto Przyzakładowe Technikum Graficzne. 24 VIII 1962 rozpoczęto rozbudowę Zakładów. Wykupiono sąsiadującą z CzZG parcelę i na niej wzniesiono nowy budynek fabryczny; stara drukarnia została znacznie rozbudowana i zmodernizowana (kapitalny remont starego budynku zakończono w marcu 1966). Po unowocześnieniu CzZG dysponowały: zecernią ręczną, zecernią maszynową, chemigrafią, stereotypią, oddziałem maszyn typo-arkuszowych i rolowych i oddziałem introligatorni. W 1969 przedsiębiorstwo uruchomiło produkcję kart statystycznych dla stacji i zakładów obliczeniowych. W 1974 rozpoczęto proces specjalizacji drukarni w produkcji druków wartościowych i numerowanych. W latach 80. CzZG dotknął kryzys spowodowany złomowaniem starych maszyn drukarskich i brakiem nowych inwestycji, zakłóceniami w dostawach niektórych surowców, jak również brakiem wykwalifikowanej kadry. W 1995 drukarnia CzZG jako pierwsza w Polsce wprowadziły zabezpieczenia druków poprzez aplikacje znaków holograficznych metodą hot stamping oraz unikatową w skali świata aplikację hologramu w systemie „rola-rola”. W 1998 utworzono dział personalizacji dokumentów. 1 XI 2008 w związku z przyjętym przez zarząd spółki „Grafika” planem rozwoju firmy i jego realizacją nastąpiła reorganizacja firmy i zmiana nazwy na Drukarnia Częstochowskie Zakłady Graficzne. Obecnie firma specjalizuje się w produkcji druków zabezpieczonych przed fałszerstwem, druków numerowanych i personalizowanych. Wykonywane są tam także zabiegi uszlachetniające druki: złocenie, srebrzenie, nakładanie ozdobnych folii, lakierowanie UV.



Janusz Pawlikowski, Kalendarium częstochowskie czyli wybór dat z historii miasta i jego mieszkańców od roku 1220, Częstochowa 2001, s. 185; – Częstochowskie Zakłady Graficzne 1886–1966. Sprawozdanie, Częstochowie 1966, s. 11–18; – Witold Mielczarek, Drukarstwo i edytorstwo prasy częstochowskiej 1945–1985. Zarys tematyki, [w:] 40 lat walki zbrojnej i pracy pokojowej 6 Warszawskiego Pułku Zmechanizowanego 2 Dywizji Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego 1 Armii Ludowego Wojska Polskiego. Częstochowa w czterdziestoleciu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Materiały z konferencji popularno-naukowych WOKI pod redakcją Witolda Mielczarka, t. VIII, Częstochowa 1985, s. 345–353; – Witold Mielczarek, Propaganda i prasa Polskiej Partii Robotniczej w Częstochowie, [w:] Materiały z konferencji naukowych WOKI i MINEiS, red. W. Mielczarek, Częstochowa 1977, s. 293, 297; – „Gazeta Częstochowska” 2012, 13–26 IX, s. 8; – materiały w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Paweł Michalsk
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../czestochowskie...
Foto: https://czg.pl/historia/

Tragedja młodego małżeństwa. 1937r

 Tragedja młodego małżeństwa. 1937r

Znaną była ogólnie w Kamienicy Polskiej i w okolicy panna Krysia Hazlerówna, która, należąc w ciągu kilku lat do Kat. Stow. Mł., brała czynny udział w pracach tego stowarzyszenia, uczestnicząc zawsze w jego imprezach, obchodach, teatrzykach amatorskich, kursach gospodarstwa domowego, konkursach przysposobienia rolniczego i t. p. Od pewnego czasu jednak popularna druhna Krysia, jak zwano ją powszechnie w Kamienicy Polskiej, usunęła się z ruchu modzieżowego i zgodnie z nurtującymi dziś prądami w naszym społeczeństwie, jęła się pracy samodzielnej, zakładając w domu swych rodziców w Kamienicy Polskiej sklepik spożywczy, który wcale nie źle prosperował. Zaś wkrótce potem przedsiębiorcza Krysia wyszła za mąż i to nie za żadnego z miejscowych kawalerów, których kilku ubiegało się o jej względy, lecz za niejakiego Fr. Banasika, pracownika fabryki tektury Natalin (kolonia fabryczna pod Parajem, zwana także „Masłoński piec"). W czasie ubiegłych Świąt Bożego Narodzenia odbyło się w Kamienicy Polskiej z dużym szumem wesele Krysi z Banasikiem ku niemałej zazdrości odtrąconych przez Krysię konkurentów miejscowych...

A to zaraz po weselu nowożeniec Banasik ciężko zachorował i lekarze zwątpili w możliwość wyleczenia go. Tak to więc srogi los zrządził, że energiczna i pełna życia Krysia zmuszona była odraza po weselu pielęgnować ciężko chorego męża, który zmarł w dwa miesiące punktualnie... od chwili ślubu. Tragedia młodego małżeństwa wzbudził duże wrażenie we wsi, gdzie z ożywieniem opowiada się na ten temat, współczując wszędzie nieszczęśliwej Krysi, która wszak nieraz tyle życia i wesołości wnosiła wśród tamtejszej młodzieży, a dziś sama, tak prędko po weselu, pogrążyła się w żałobie. W ub. niedzielę odbył się w Kamienicy Polskiej pogrzeb S. p. Banasika przy tłumnym udziale ludności, zwłaszcza gremialnie uczestniczyli w pogrzebie wszyscy robotnicy i robotnice fabryki Natalin i Klepaczka, gdzie wspólnie lubiano zmarłego towarzysza pracy. Źródlo: Goniec_Czestochowski_Nr_060_1937

"Pogrom" furmanów w Romanowie. 1937r

 "Pogrom" furmanów w Romanowie. 1937r

W mroźny, ale pogodny wieczór księżycowy, 22 b. m., policja k. Kamienicy Polskiej zebrała się w komplecie (komendant posterunku i 3-ch policjantów) na nosie w Romanowie, aby dokonać prawdziwego... pogromu furmanów. Mianowicie powracające masowo z targu z Częstochowy furmanki, zatrzymywała policja w Romanowie, żeby sprawdzić, czy zgodnie z przepisami, posiadają one tabliczki i latarki. Oczywiście, że spisano przy tym całą masę protokołów i mandatów karnych, gdyż, z małymi wyjątkami, karni, wszystkie niemal zatrzymane furmanki z reguły „podpadały", nie mając wymaganej latarki lub tabliczki, albo obu tych rzeczy razem... Przepis przepisem i porządek musi być przestrzegany w ruchu kołowym na drogach, ale w każdym razie niewiele przy tej okazji nastręczaly się refleksje na temat panującej dziś biedy na wsi, gdy się słyszało, jak zziębnięci i licho odziani furmani, przeważnie „węglarze", źałośnie sumitowali się przed policją, byle tylko wyżebrać darowanie... tego nieszczęsnego "mandatu karnego" 1 zł., tak ciężko wszak zapracowanego przy mozolnym wielce przewożeniu węgla o chłodzie i głodzie niekiedy z Zagłębia do Częstochowy.
Źródło: Goniec_Czestochowski_Nr_025_1937

Pomnik Kordeckiego , ( Częstochowa), wzniesiony w 1859 na południowo-wschodnim bastionie Klasztoru Jasnogórskiego.

 Pomnik Kordeckiego , ( Częstochowa), wzniesiony w 1859 na południowo-wschodnim bastionie Klasztoru Jasnogórskiego. Figura przeora → Augustyna Kordeckiego zaprojektowana przez rzeźbiarza Henryka Stattlera została odlana w brązie w rządowej fabryce maszyn na Solcu w Warszawie. Autorem projektu marmurowej podstawy pomnika był budowniczy Józef Orłowski. Przy podstawie pomnika z czterech stron umieszczono tarcze z herbami dowódców kierujących obroną klasztoru przed Szwedami w 1655: Stefana Zamojskiego, Piotra Czarneckiego, Mikołaja Krzysztoporskiego i Jana Skórzewskiego. Na ścianach podstawy umieszczono płyty z brązu: na frontowej znajduje się płaskorzeźba → Matki Boskiej Częstochowskiej, u jej spodu oraz oraz pozostałych teksty dotyczące Kordeckiego i roku wystawienia monumentu. Pomnik został otoczony żeliwnym ogrodzeniem wykonanym ze stylizowanych mieczy, halabard, a w narożnikach pionowo ustawionych luf armatnich spoczywających na stosach kul. Pracami przy pomniku kierował komitet, w skład którego wchodzili: o. Aleksander Ziemba generał zakonu, o. Mateusz Knefliński przeor Jasnej Góry, o. → Eustachy Hawelski, przeor i proboszcz przy parafii pw. św. Zygmunta w Częstochowie oraz J. Orłowski i Romuald Podczarski.



Franciszek Krajewski, Ksiądz Kordecki w obronie Częstochowy w roku 1655. Poemat historyczny, Warszawa 1860, s. 91, 92, 93; Józef Lompa, Przewodnik dokładny dla odwiedzających święte od wieków, cudami słynące miejsce w obrazie Najświętszej Marii Panny na Jasnej Górze w Częstochowie, Warszawa 1860, s. 69.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/pomnik-kordeckiego

Dworzec Państwowej Komunikacji Samochodowej w Częstochowie,

 Dworzec Państwowej Komunikacji Samochodowej w Częstochowie, oddany w 1931 obiekt przeznaczony decyzją starosty powiatu częstochowskiego do obsługi zamiejskiego ruchu pasażerskiego komunikacją samochodową znajdował się przy ul. Wilsona 6; wybudowany przez oddział częstochowski → Związku Strzeleckiego. 23 VI 1964 tymczasowy dworzec autobusowy umiejscowiono przy ul. Świerczewskiego (Piłsudskiego). Na parterze budynków nr 21 i 23 przy tejże ulicy znajdowały się kasy biletowe, dyspozytornia, mała poczekalnia, magazyn biletów zapasowych, pokój wypoczynkowy dla załóg konduktorskich i ubikacje dla personelu. Decyzję o budowie dworca autobusowego koło skrzyżowania al. Wolności i Sobieskiego podjęto w 1959, lecz prace przy wznoszeniu pawilonów rozpoczęto dopiero w 1970; wykonywało je → Częstochowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego. Obiekt oddano do użytku 29 IV 1973; budynek, zaprojektowany przez architektów: M. Markiewicz-Migalską i W. Zalejskiego, składa się z pawilonu kasowego i poczekalni połączonych holem. Na zewnątrz znajdują się zadaszone wiaty dla pasażerów, a także tzw. strefa wyczekiwania dla autobusów, gdzie przebywają one przed podstawieniem na określone stanowiska.



Janusz Pawlikowski, Kalendarium częstochowskie czyli wybór dat z historii miasta i jego mieszkańców od roku 1220, Częstochowa 2001, s. 83; – Bogdan Snoch, Mała encyklopedia Częstochowy, Częstochowa 2002, s. 58; – „Życie Częstochowy” 1959, nr 271, s. 8, 1964, nr 150, s. 6, 1970, nr 69, s. 1, 1971, nr 81, s. 10, 1990, nr 215, s. 8; – materiały (wycinki prasowe) w zbiorach Ośrodka Dokumentacji Dziejów Częstochowy Muzeum Częstochowskiego.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../dworzec...

Arbeitsamt, niemiecki urząd pracy utworzony we wrześniu 1939 w okupowanej Częstochowie.

 Arbeitsamt, niemiecki urząd pracy utworzony we wrześniu 1939 w okupowanej Częstochowie. Mieścił się w gmachu dawnego liceum i gimnazjum żydowskiego przy ul. Jasnogórskiej 8/10. Posiadał filie w Radomsku i Piotrkowie Trybunalskim. Za budynkiem Arbeitsamtu znajdował się obóz, w którym przetrzymywano robotników wywożonych przymusowo na roboty do Niemiec; strzegła go placówka niemieckiej Policji Ochronnej (Schutzpolizei). Mieścił jednorazowo do 2000 osób, czas pobytu w tym obozie wahał się od jednego do kilku dni. Robotników przymusowych Niemcy pozyskiwali poprzez biuro werbunkowe (przy II Alei 28) oraz urządzając tzw. łapanki; następnie kierowano ich głównie do prac rolnych w Bawarii, Szlezwiku-Holsztynie, Meklemburgii i na Śląsku. Uciekinierów osadzano w obozach koncentracyjnych. W czasie okupacji niemieckiej z Częstochowy i okolic wywieziono do Rzeszy 82000 osób. W 1944 Arbeitsamt odpowiadał za dostarczanie polskiej siły roboczej do prowadzenia robót fortyfikacyjnych, zwłaszcza na linii rzeki Pilicy. Niektórzy zatrudnieni w tym urzędzie Polacy współpracowali z konspiracją niepodległościową i wydawali poszczególnym osobom fikcyjne zaświadczenia.



Jan Pietrzykowski, Łowy na ludzi. Arbeitsamt w Częstochowie, Katowice 1968, s. 17, 18, 19, 36, 50, 51; Jan Pietrzykowski, Życie okupacyjne w Częstochowie (1939–1945), Częstochowa [b.r.w.], s. 22.

Autor: Paweł Michalski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/hasla/arbeitsamt

1965r. Kariera w rytmie passdoble.