Kamienica Polska i okolice. Dawniej i dziś

poniedziałek, 10 lipca 2023

Smacznego. Ścieżki pamięci.

Kaszą dzieci straszą. Tłusta kasza gości sprasza, Nie dać sobie w kaszę dmuchać. Nasza kasza, a babki żur — to tylko niektóre z licznych frazeologizmów ze słowem — komponentem 'kasza'. Istnieje w polszczyźnie ponad 30 przysłów do kaszy się odnoszących, z czego można wnosić, ze jej pozycja w polskiej tradycji kulinarnej była mocno ugruntowana. Jedna z jej odmian. gryka (hreczka), przywędrowała do nas z Azji, konkretnie z Tybetu. Upodobali ją sobie Słowianie: niektórzy twierdzą, że z codziennego menu wyparł ją chleb, a w XIX w. ziemniaki. Kaszę ceniono za walory zarówno odżywcze, jak i lecznicze. Dziecięca rymowanka Kipi kasza, kipi groch głosi wszem i wobec, że to kasza jest zdrowsza. (Chyba że anonimowy autor lobbował na rzecz kaszarzy!).

Być może kasza znów wróci do łasi:, biorąc pod uwagę zawarte w niej cenne substancje: witaminy z grupy B, rutynę (witaminę P), pierwiastki (z potasem na czele) oraz błonnik slużacy oczyszczaniu organizmu. Gotowana kasza to potrawa lekkostrawna. Kaszę można zrobić z jęczmienia, prosa (kasza jaglana), ale najlepiej z ziaren gryki (fagopyrum Mi II.), cennej rośliny miododajnej z gatunku rdestowatych, zawierającej białko cenniejsze od ziaren zbóż. W Małopolsce, gdzie uprawa gryki jest najbardziej rozpowszechniona, używa się nazwy tatarka, stąd kasza tatarczana, a wypieczony z mąki gryczanej (pełnego przemiału) chleb to tatarczuch. Legenda głosi, że kaszę tę zawdzięczamy najazdowi Tatarów, ale nie jest to prawdą. Trochę o tym można tu i ówdzie poczytać. (Np. w sieci.) Wszak to dla intemauty kaszka manna. Albo kaszka z mleczkiem. Najważniejsze, by nie dać się zjeść w kaszy. Ważnym ośrodkiem kaszarstwa był rejon Działoszyna, Brzezin Starych oraz Stobiecka Miejskiego.
Temu ostatniemu ośrodkowi poświęciła artykuł Barbara Sitek w „Biuletynie Towarzystwa Przyjaciół Muzeum w Radomsku" (nr 22 z 25 XI 2014 r). Uprawiana w okolicy Stobiccka tatarka posiadała swoje trzy odmiany: litewkę, kozubkę i kamionkę. Ta pierwsza była najbardziej ceniona, tę ostatnią uważano za odmianę zdziczałą. Tatarkę sadzono dwa razy do roku, na wiosnę oraz w lipcu, jako poplon po życie, na glebach piaszczystych lub piaszczysto-glinianych, tzw. szczerkach. Zbiór z pierwszego zasiewu odbywał się w sierpniu (w okolicy św. Jacka). Tatarkę młócono na klepisku, ziarno oczyszczano na wietrze drewnianą szuflą, a później na sitach (przetakach). Tatarkę zawożono do młyna na przerób. W pobliżu znajdowały się trzy młyny wodne: w Borowym, I.ipiu i Klekotowcu. Po przywiezieniu z młyna trzeba było kaszę oczyścić i posortować, na kaszę krakowską, miałką, krupę i okrąglicę. Krakowska zwana była także radomką, miałka miołeczką lub maczkiem, krupa — bękartką, perkotem lub wymyłką. Okrąglicą lub calicą na-zywano kaszę najgrubszą; były to całe, obłuskane ziarna. Z ziaren otrzymywało się kaszę paloną — do tego celu służył piec chlebowy. O ile czyszczeniem kaszy zajmowały się kobiety, sprzedażą kaszy trudnili się wyłącznie mężczyźni. Mieli oni określone kierunki handlu. Kobiety wypiekały z mąki tatarczanej placek zarabiany na drożdżach lub na zakwasie. Miał charakterystyczny miodowy, słodki smak. Nazywany był tatarczuchem. Sprzedawano go na odpustach i jarmarkach. Produkt ten powrócił znów do łask, znalazł się bo-wiem na liście Ministerstwa Rolnictwa jako produkt regionalny. Kamieniczanie doskonale znali smak tatarczucha. Przywołała go w swych „korzennych" wspomnieniach Kryspina Gruszkowa. Tatarczucha przywoziło się z Żarek. I można przywieźć dziś. Wystarczy pojechać w sobotę na targowisko. Jeżdżę tam od czasu do czasu po kurę z wolnego wybiegu (od pani Ani z Antolki). A raz kupiłem gęś. Jak wiadomo gęś najlepiej nafaszerować kaszą. Z okazji świąt Wielkanocnych życzę wszystkim smacznego!

Andrzej Bohdan
Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr96 , R XXVI, 1/2016r

Dzieje skradzionej maszyny do pisania. Wrzosowa 1935r

Przed kilku miesiącami Urząd gminny we Wrzosowej kosztem dużego wysiłku finansowego, bo przeszło za 1000 zł. nabył doskonałą maszynę do pisania. Pięknie wyglądały dokumenty, pisane na nowej maszynie i harmonijny jej stuk, niczem muzyka brzmiał w uszach kancelistów urzędu gminnego. Lecz po kilku tygodniach, a stało to się 10 stycznia br,— pewnej ciemnej nocy zimowej jacyś nieznani złoczyńcy wysadzili szybę w urzędzie i skradli maszynę. I tylko dzięki temu, że jeden ze złodziei nietyle przez grzeczność, lecz nieznajomość elementarnych podstaw kryminologji, pozostawił swój bilet wizytowy w' postaci odcisków palców na szkle, tajemnica kradzieży się wydała. Odciski zostały skierowane do Centrali Służby Śledczej w Warszawie, która z nieomylną kategorycznościę ustaliła , że należą one do Jana Kisiela. A że niema na świście ludzi o jednakowym układzie tych zdradzieckich linji na palcach, więc Kisiel musiał się przyznać do tego, że owej styczniowej nocy złożył w urzędzie gminnym nie proszoną wizytę przez okno. Jako wspólników swoich- wskazał on niejakiego Bolesława Zwoiskiego, również jak i on mieszkańca wsi Wrzosowa i, o zgrozo, przemysłowca i budowniczego oraz właściciela tartaku w Szczerbowiźnie pod Żarkami, oficera rezerwy Jana Okularczyka. Po kilku dniach zmienił on jednak zeznanie, cofnął swoje pomówienie w stosunku do Okularczyka, obciążając natomiast drugiego budowniczego z pod Żarek Piotra Niepiekło, który jako by namówił go do kradzieży i dostarczył mu kupca na skradzioną maszynę w osobie Okularczyka. W wyniku tego dość złożonego splotu okoliczności w dniu wczarajszym na ławie oskarżonych zasiedli Kisiel i Zwolski oraz Niepiekło i Okularczyk. Sprawę rozpoznawał sędzia okręgowy Chrapowicki, oskarżał pprok. Jarzębiński, protokół posiedzenia prowadził sekretarz Ziper, Kisiela bronił mec. Kulej, Zwolski branił się sam, Niepiekły mec. J. Markowicz i Okularczyka wreszcie mac. Paciorkowski.

Komendant posterunku Poraj przodownik Błaszczykiewicz wydał jak najlepszą opinję o oskarżonym Okularczyku, charakteryzując go jako człowieka o nieskazitelnej prawości. Przewód sądowy doprowadził do kilku zasadniczych ustaleń. O kazało się, że Okularczyk w swoim czasie zwierzył się przed Niepiekło z zamiaru kupna maszyny do pisania, a ten z kolei przyprowadził do niego złodziei ze skradzioną maszyną, który Okularczyk kupił w najlepszej wierze, myśląc że Kisiel istototnie nabył ją na licytacji, W każdym razie charakterystyczną okolicznością jest cena 130 zł,, jaką ofiarował on za maszyną wartości około 1000 zł. Sąd Okręgowy po wysłuchaniu przemówień stron skazał sprawców kradzieży Kisiela i Wolskiego na karę po 6 miesięcy więzienia, Niepiekło za ułatwienie złodziejom zbytu skradzionego przedmiotu również na 6 miesięcy więzienia, lecz z zawieszeniem na przeciąg 3 lat oraz 100 zł. grzewny i w reszcie Okularczyka za nieostrożne kupno pochodządzego z kradzieży przedmiotu na 150 zł grzywny. Źródło: Słowo Częstochowskie : dziennik polityczny, społeczny i literacki. R.5, nr 100 (1 maja 1935)

Wojak Leopold Wilhelm (1867–1962), proboszcz parafii ewangelickiej w Częstochowie, działacz samorządowy i społeczny.

Wojak Leopold Wilhelm (1867–1962), proboszcz parafii ewangelickiej w Częstochowie, działacz samorządowy i społeczny. Ur. 15 IV 1867 w Grodźcu k. Konina, był synem Jana Gotfryda, nauczyciela ludowego, i Julianny Marianny z Kurtzów.

Wojak ukończył szkołę ludową, następnie uczył się w gimnazjum klasycznym w Kaliszu. Będąc w starszych klasach, utrzymywał się z udzielania korepetycji. Po otrzymaniu matury powrócił do Grodźca. Nakłoniony przez duchownego katolickiego – ks. Grochalskiego, w 1887 podjął studia na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu w Dorpacie (Tartu); należał tam do Theologische Verein. W 1891 po ukończeniu studiów został ordynowany w Warszawie; powołano go na wikariusza. W 1893 objął administrację parafii w Sompolnie na Kujawach. Od 1899 był proboszczem w Brzezinach koło Łodzi; była to rozległa parafia, obejmująca wiele wsi, w których znajdowały się tzw. kantoraty. Przyjaźnił się ze swymi kolegami uniwersyteckimi – ks. Gundlachem i ks. Hadrianem, którzy przebywali w Łodzi. W tym okresie znajdował czas na realizowanie swojej pasji, jaką była fotografia. W lipcu 1912 został wybrany proboszczem nowo powstałej parafii ewangelicko-augsburskiej w Częstochowie. Po jego przybyciu ukończono budowę kościoła. Dojeżdżając z Częstochowy koleją lub końmi, administrował filialne parafie w Radomsku, Zawierciu (do 1935), Natolinie, Czarnym Lesie, Dziepółci, okresowo również w Wieluniu. Uczył religii m.in. w częstochowskim gimnazjum rządowym, później w gimnazjach: im. H. Sienkiewicza i J. Słowackiego. W czasie zarządzania parafią powstała szkółka niedzielna, chór kościelny, założono Towarzystwo Polskiej Młodzieży Ewangelickiej, powołano komitet pań opiekunek, które prowadziły akcję zbiórki ofiar i odzieży dla najuboższych, utworzono przytułek dla starców. W 1931 przy kościele wybudowana została plebania. Wojak cieszył się szacunkiem w Częstochowie, angażując się w działalność społeczną; w 1915 został powołany do rozszerzonego składu Rady Miejskiej (RM), a w 1918 był członkiem komisji szkolnej tejże RM. W 1919 należał do Komitetu Obywatelskiego Popierania Pożyczki Państwowej. Był autorytetem moralnym, powoływano go na arbitra w sprawach sądowych honorowych. W czasie okupacji władze niemieckie zabroniły mu wygłaszania kazań. Wówczas zamiast kazań odczytywał z ambony całe rozdziały Pisma Świętego. W 1940 pomagał rodzinom wysiedlonym z Wielkopolski i Pomorza; szukał dla nich mieszkań, prowadził zbiórkę ofiar. Kilkakrotnie ułatwiał ucieczkę z getta oraz ukrycie się miejscowym Żydom, wystawiał im fikcyjne metryki. Po powstaniu warszawskim 1944 plebania przy kościele ewangelickim stała się miejscem pobytu księży i świeckich działaczy kościoła ewangelickiego. W latach powojennych Wojak nadal administrował parafią. W 1953 przeszedł w stan spoczynku. Zm. 31 III 1962 w Częstochowie, pochowano go na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Częstochowie w kwaterze 11, rząd IV, grób 14 (na rogu kwatery). W kościele ewangelickim przy ul. Śląskiej i Kopernika znajduje się pamiątkowa tablica poświęcona jego pamięci.

W małżeństwie (od 1895) z Pauliną Emilią Augustą Teichman (ur. 1877), córką Karola, księdza ewangelickiego z Turku, miał pięcioro dzieci; córki: Janinę Annę (ur. 1899) zamężną z Józefem Białkowskim, Marię Eugenię (ur. 1900), i trzech synów: Stefana Karola, księdza kościoła ewangelicko-augsburskiego, Michała Piotra (ur. 1912), prawnika, Tadeusza Józefa (6 XII 1907 – 1 V 2000), który w 1925–31 studiował na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego. 11 X 1931 został ordynowany na księdza kościoła ewangelicko-augsburskiego. W 1931–38 był wikariuszem i prefektem w polskiej parafii ewangelickiej w Łodzi. W 1938–39 pełnił funkcję ogólnopolskiego pasterza młodzieży w Warszawie. W 1939–45 pracował w biurze podań w Częstochowie. Po zakończeniu wojny do 1968 był proboszczem parafii w Starym Bielsku k. Bielska-Białej. W 1968–89 pełnił funkcję redaktora naczelnego i dyrektora wydawnictwa „Zwiastun” w Warszawie. Był autorem wielu książek, m.in. opublikował: Szkice z dziejów Reformacji w Polsce (1977), Jan Seklucjan – życie i dzieło (1984), Ustawy kościelne w Prusach Książęcych (1993), Zarys historii Kościoła (1995). Na podstawie pracy o historii reformacji otrzymał stopień doktora teologii. W 1989 przeszedł na emeryturę, mieszkał w Warszawie. Tam zmarł.

Grzegorz Polak, Kto jest kim w kościele. Ekumeniczne „who is who” chrześcijaństwa w Polsce, Warszawa 1999, s. 461 (dotyczy syna, Tadeusza); – Pamjatnaja kniżka petrokovskoj gubernii na god 1914, Piotrków 1914, s. 127; – Henryk Kurzawa, Dzieje parafii ewangelicko-augsburskiej w Częstochowie, Częstochowa 2001, s. 106–108; Uniwersytet Tartu a Polacy. Rola dorpatczyków w polskiej nauce, kulturze i polityce w XIX i XX wieku, Lublin 1999, s. 165; – „Goniec Częstochowski” 1912 nr 165, s. 2, 3, 1915 nr 171, s. 2, 1916 nr 243, s. 3; „Zwiastun” 1992, nr 17, s. 277, 278, 283 (tu fotografia); – Archiwum Państwowe w Częstochowie, Akta miasta Częstochowy 27/40, t. XI, k. 2298, 2299; Magistrat Częstochowy 4805, s. 1, 2, 5010.

Autor: Juliusz Sętowski
Źródło: https://encyklopedia.czestochowa.pl/.../wojak-leopold...

Cygańskie oprawy. Bargły. 1935r

W pierwszych dniach listopada we wsi Bargły (gm . Kamienica Polska) miejscowym gospodarzom w taiemniczy sposób zaczęły znikać kury i gęśi, przyczem nieuchwytne dłonie wyciągały z kojców okazy, co najpiękniejsze i najokazalsze. Dochodzenie wykazało, że ową koneserką cudzego drobiu była 60 letnia cyganka Zofja Gała, a pomocnikiem jej małe i zwinne cyganiątko, 13 letni Edward Gała, syn Zofji Gały.

Z polecenia Sądu Grodzkiego oboje ze względu na brak stałego miejsca zamieszkania zostali osadzeni w areszcie śledczym . Źródło: Słowo Częstochowskie : dziennik polityczny, społeczny i literacki. R.5, nr 266 (19 listopada 1935)

czwartek, 6 lipca 2023

Strzał z dubeltówki trafił kłusownika w oko. Łysiec, Zawisna 1935r.

Do szpitala Panny Marji przywieziono wczoraj wieczorem mieszkańca wsi Łysiec (gm. Kamienica Polska), 23-letniego Bolesława Cabana, który postrzelony został z dubeltówki w oko. Caban jest znanym kłusownikiem. Wypadek wydarzył się właśnie podczas polowania na cudzą zwierzynę, jakie Caban wraz z drugim kłusownikiem, Janem Wawrzyńczakiem, urządzał w okolicy wsi Zawisna.

Obaj kłusownicy zostali spostrzeżeni i wezwani do zatrzymania się, do czego nie zastosowali się jednak, lecz rzucili się do ucieczki. Oddany za uciekającymi strzał z dubeltówki trafił Cabana w chwili, gdy odwrócił się, by sprawdzić jak daleko pogoń znajduje się za nimi. Stan Cabana jest poważny. Grozi mu utrata oka. Źródło: Słowo Częstochowskie : dziennik polityczny, społeczny i literacki. R.5, nr 19 (23 stycznia 1935)

Pociąg pośpieszny omal nie uległ katastrofie pod Częstochową. 1935r

W pobliżu Poraja omal nie doszło wczorajszej nocy do katastrofy kolejowej, która pociągnęłaby niewątpliwie za sobą tragiczne następstwa. Pociąg pośpieszny Nr. 14 zdążający z Krakowa do Warszawy, wychodzący z Krakowa o godz. 23-ej, po przebyciu stacji Ząbkowice jechał z szybkością 80 kim. na godzinę. W odległości około 4 kim. od stacji Poraj, odległej o 16 kim. od Częstochowy pociąg, gwałtownie zahamowany, stanął. Wśród pasażerów wynikła panika, rozeszły się bowiem pogłoski, że na pociąg usiłowano dokonać napadu, co oczywiście okazało się nieprawdą. Przyczyną nagłego zatrzymania pociągu było, jak się okazało, pęknięcie obręczy na jednem z kół rozpędowych za t. zw. wózkiem.

Wskutek pęknięcia obręczy nastąpił silny wstrząs całej lokomotywy. Maszynista przeczuł niebezpieczeństwo, lecz nie stracił przytomności i pociąg zatrzymał, unikając niechybnej kataśtrofy, wrazie której pociąg spadłby z wysokiego nasypu. Ze względu na szybkość (80 kim.), z jaką pociąg zdążał, katastofa mogła przybrać olbrzymie rozmiaoy. Pociąg natychmiast zabezpieczono przed najechaniem styłu i o wypadku zawiadomiono stację Poraj, skąd wysłano drugą lokomotywę. Przerwa w komu nikacji trwała 1 i pół godziny i z lekkiem też opóźnieniem pociąg przybył do Warszawy. Również i inne pociągi przybyły z opóźnieniem. Źródło ; Słowo Częstochowskie : dziennik polityczny, społeczny i literacki. R.5, nr 19 (23 stycznia 1935)

Tragiczny pojedynek. Siedlec. 1935r

W nocy z 5 na 6 października we wsi Siedlec odbywała się huczna zabawa taneczna, która niestety, jak tyle innych zabaw wiejskich zakończyła się tragicznym epilogiem. Oto w czasie zabawy niejaki Stefan Kozik posprzeczał się o coś z Antonim Chabrem i urażony w swej ambicji Chaber wyzwał Kozika na „pojedynek” w te słowa: „Chodź na ulicę, a tam spróbujemy się jeden na jednego”. Kozik wyzwania przyjął, wysżedł na ulicę i tam w nieznanych bliżej okolicznośniach zadał Chabrowi 6 ran, z których jedna okazała się śmiertelną.

W dniu wczorajszym Kozik zasiadł na ławie oskarżonych. Rozprawie przewodniczył sędzia okręgowy Terpiłowski, oskarżał pprok. Jarzębiński, w imieniu rodziny tragicznie zmarłego powództwo w wysokości symbolicznej złotówki popierał mec. Gawroński. Sąd skazał Kozika na 5 lat więzienia i ze względu na niepełnoletność oskarżonego powództwo pozostawił bez rozpoznania. Źródło: Słowo Częstochowskie : dziennik polityczny, społeczny i literacki. R.5, nr 286 (12 grudnia 1935)