Z akt dotyczących Młyna p. Patorskich. Związki z Kamienica Polska.

 W 1848 r. z okazji ślubu Jana Walenty (syna Jana) z wdową po młynarzu Józefie Formańskim, Agnieszką z Gudejów, została spisana intercyza. Połowa młyna Wały, należącego do dóbr Wrzosowa, wyceniona została na 129 rubli i 90 kop. Jan Walenta senior darował (zapisał) 90 rubli synowi na nieruchomościach w Kamienicy Polskiej odziedziczonych po ojcu Krystianie Walencie (na dokumencie podpis: Jan Waleta! - Not. Budrewicz, 27,nr 244).

Gdy w 1848 r. komornik Łukasz Pilaszyński przeprowadził egzekucję na rzecz częstochowskiego doktora Józefa Wizemeberga - zajął w majątku Feliksa Chądzyńskiego juniora w Nowej Wsi 1276 siągów różnego gatunku drzewa na sumę 564 rubli czyli 3690 złp (3 tys. złp to równoważność 450 rs). Karol Majewski nabył zwierzęta gospodarskie (inwentarz żywy) i sprzęty (mobilia) od Chądzyńskiego za 450 rs. Dysponujemy dokładnym spisem owych sprzętów , pośród nich m.in. alembik o pojemności 6 garnców, 4 kufy na wodę i 6 beczek na kapustę. Wszystkie kupione od sukcesora geometry Chądzyńskiego rzeczy sprzedał Majewski dziedzicowi Woli Hankowskiej - Janowi Aleksandrowi Borkowskiemu. 1/3 część majątku Huta Stara pozostająca w rękach Błeszynskich, konkretnie Józefa Błeszyńskiego (mieszkającego wówczas w Woli Blakowej) i jego syna Grzegorza, w 1848 r. miała wartość 3750 rubli.

Dotyczy \Chądzyńskich z Białej.
Autor: Andrzej Patorski.

NASZA HISTORIA. OCHOTNICZA STRAŻ POŻARNA.

 W starych dokumentach OSP Kamienica Polska natknąłem się na relację z obchodów 25-lecia straży w 1936 r. Ponieważ spisana jest na kartkach dużego formatu treść podaję w zwartej formie: „Działo się dnia jedenastego października tysiąc dziewięćset trzydziestego szóstego roku we wsi i gminie Kamienica Polska, powiatu częstochowskiego, województwa kieleckiego Rzeczypospolitej Polskiej, za czasów kiedy prezydentem Rzeczypospolitej był profesor Ignacy Mościcki, Naczelnym Wodzem Generał Edward Śmigły-Rydz, prezesem Rady Ministrów i Ministrem Spraw Wewnętrznych Generał Felicjan Sławoj-Składkowski, wojewodą kieleckim dr Władysław Dziadosz, starostą częstochowskim Władysław Rozmarynowski, wójtem gminy Kamienica Polska Józef Brzozowski.

Druhowie OSP Kamienica Polska ok 1920r .Drugi z prawej pierwszy rząd p.Zalejski ,krótko zasiadający na stanowisku komendanta OSP w początkach lat 50-tych.Foto z albumu p.Bryk

Towarzystwo Ochotniczej Straży Pożarnej w Kamienicy Polskiej obchodziło w tym dniu uroczystość swego dwudziestopięcioletniego istnienia. Na uroczystość złożyło się: nabożeństwo w miejscowym kościele parafialnym odprawiane przez proboszcza ks. Lucjana Kaczmarzyka, defilada drużyn strażackich i zaproszonych organizacji, dekoracja zasłużonych członków dyplomami zasługi i odznakami za wysługę lat, poczem odbył się wspólny obiad strażacki, popisy miejscowej straży i zabawa ogólna. Na uroczystość przybyli przedstawiciele władz z starostą Wł. Rozmarynowskim na czele, przedstawiciele wojskowości, policji państw., drużyny okolicznych straży pożarnych, miejscowe organizacje społeczne, oraz całe społeczeństwo wsi Kamienica Polska i wiosek okolicznych.” Brak podpisu autora tej relacji. Wygląda to jak oficjalny komunikat na użytek władz i prasy. Ciekawe, czy podchwycił to np. „Goniec Częstochowski”? Odwrotna strona relacji zawiera podpisy bardziej znamienitych gości. Udało się odczytać dedykację starosty i zidentyfikować niektóre podpisy: „Jak najlepsze życzenia Jubilatce z okazji 25 lecia 11/X 1936 Wł. Rozmarynowski starosta częstochowski, Roman Janikowski nkom. kom. powiat. p. p. Zca dow. 27pp, Prezes Zarządu Pow. Oddz. Zw. Str. Pożarnych, Naczelnik Straży Częstochowa (przypuszczalnie Lucjan Herbsztrejt) T. Szwejkowski (Dyrektor Huty Cz-wa), D-ca Pogot.w Częstochowie, Wł. Bielobradek – adwokat, pieczęć Zarządu Straży Ogniowej w Koziegłowach oraz inne podpisy: Bielobradek (Bronisław), K. Giedryk, B. Bentkowski, T. Bielecki, Jan Cianciara, A. Szmidla. Na następnej stronie jest relacja z tej samej uroczystości, ale napisana innym charakterem, również bez podpisu o treści: „Na naszej uroczystości w dniu 11 października 1936 było 15 drużyn strażackich – ponad 300 druhów w uniformach.

Ołtarz uroczystości Bożego Ciała OSP Kamienica Polska lata 20-te.Udostępnił p. Zygmunt Krzechki.

Do zebranych na placu przemówił starosta pan Władysław Rozmarynowski. Po nim prezes p. Bron. Bielobradek przemówił krótko, witając przybyłe drużyny i delegacje, a w czasie obiadu ze sceny przemówił p. Władysław Bielobradek. Nasza straż oprócz dekoracji otrzymała 2 cenne artystycznie wykonane plakiety do umocowania na naszym sztandarze, a mianowicie: 1) Od Straży Ogniowej Ochotniczej w Częstochowie w kolorze złocistym ozdobiona wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, herbem miasta Częstochowy, otoczona wiankiem dębowym i emblematami strażackimi (kask, drabina i 2 toporki).

Jubileusz dwudziestolecia OSP Kamienica Polska rok 1930. Skład zarząd w środku ks. Zygmunt Sędzimir (1908 – 1930), który zarządzał parafią 22 lata i miał duży udział w rozwoju naszej miejscowości.( Zdjęcie ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Kamienicy Polskiej)

U góry wyryty napis 19.11.XXV.1936 2) W kolorze srebrnym, u góry emblematy strażackie (kask i 2 toporki) z napisem: Z okazji XXV-lecia O. Str. P. Kamienica Polska – Och.Straż Poż. Huty Częstochowa 19. 11/X.36” Na kolejnych stronach są Dzieje Ochotniczej Straży Pożarnej – napisane tym samym charakterem. Szczegóły do tej pory mało znane i zaskakujące, zwłaszcza dotyczące finansów straży, budowy sali widowiskowej i remizy. W naszej świadomości utrwaliło się, że starą remizę wybudowano ochoczo i radośnie ze składek mieszkańców, dochodów z imprez i oddano do użytku w 1926 r. Z poniższych Dziejów Straży wynika, że wcale to tak gładko nie szło. Zresztą odsyłam do nr 100. „Korzeni” i Sprawozdania Opisowego z działalności Gminy Kamienica Polska z 10 III 1930 r. sekretarza Szostaka cyt.: „Przez Straż Ogniową w Kamienicy Polskiej wybudowano dom ludowy z pustaków i cegły kryty blachą. Budynek jeszcze całkowicie nie wykończony, koszt budowy około 25.000 zł. Do budowy użyta gotówka Straży i pożyczka z Banku Rolnego w kwocie 10.000 zł.” Dzieje Ochotniczej Straży Pożarnej w Kamienicy Polskiej: „W Kamienicy Polskiej od dawna była w użyciu sikawka pożarna nabyta za czasów długoletniego urzędowania sołtysa Hazlera; pod opieką tegoż Hazlera ona znajdowała się. Nie zawsze w potrzebie ta sikawka dała się użyć, gdyż bywała przykryta zbożem lub słomą. Sikawka była starą i bez podwozia.

Zdjęcie z obchodów 10-lecia S.M.P w Kamienicy Polskiej.W tle budynek OSP na Szwamberku.Początek lat 30-tych.Z albumu p.Urszuli Płonka (zd. Kapuścińska)

Dopiero w r. 1907 miejscowy obywatel Jan Cianciara w drodze dobrowolnej składki zebrał fundusz 600 rubli, nabył nowoczesną sikawkę pożarną i inny nizbędny sprzęt, zbudował odpowiednią szopę na remizę. 29 października 1907 r. złożono władzom podanie o zalegalizowanie nowo zorganizowanej straży, co nastąpiło dopiero w r. 1910.” Pośród młodzieży samorzutnie powstał pierwszy zalążek drużyny strażackiej, lecz na razie nie mogła występować jawnie i otwarcie i nie miała widoków rozwoju. Ten stan trwał do 1910 roku, aż została zalegalizowana. Takie są początki straży ochotniczej pożarnej w Kamienicy Polskiej. Na razie Zarząd Straży opierał swój byt na skromnych składkach członkowskich, ofiarności społeczeństwa, liczył na rozmaite zapomogi, ale to wszystko szło kulawo. Dla zdobycia środków na nabycie sprzętu i na umundurowanie organizacja urządzała rozmaite imprezy dochodowe i zabawy tańcujące. Trzeba było zaciągać pożyczki, ale odsetki i raty pochłaniały wszelkie możliwe wpływy. Ogół wsi podarował straży na Szwamberku kawał gruntu w terenie zniszczonym i pokrytym zwałami szlaki, prawie niemającym ściśle określonych granic. W r. 1910 drużyna własną pracą część tego placu uporządkowała, aby zdobyć miejsce na ćwiczenia swoje i rozbudowę.

Orkiestra dęta OSP Kamienica Polska przed budynkiem starej remizy OSP (tzw.Na Szwamberku). Koniec lat.40-tych.Z albumu p.Henryki Mader .Udostępniła p. Wiesława Polaczkówna.

W tymże roku sprawiono sztandar. W r. 1911 straż zaciągnęła dług w gminnej kasie by spłacić dług firmie Trótrz (nazwa nieczytelna) za dostarczony sprzęt pożarniczy. W r. 1912 przystąpiono do sprawienia umundurownia i spłacono 200 rb. Janowi Cianciara za szopę. Mając grunt pod nogami – należało pomyśleć o budowie własnego budynku. W łonie Zarządu nie było jedności, arbitralność i ambicje, jak w wielu sprawach o charakterze społecznym, prowadzą do rozbieżności, a to odbywa się kosztem organizacji, bo naraża ją na grube lub zbędne straty. W r.1913 komendant straży p. Bronisław Bielobradek ofiarował 200 rb. Na budowę „strażnicy” rozumiejąc prawdopodobnie założenie na Szwamberku strażackiego gniazda. Zapadła decyzja budowy drewnianego budynku i w dalszym ciągu kupiono na warunkach ulgowych w rządowym lesie drzewo za 602 rb. W wyniku kłótni i rozbieżności w Zarządzie skończyło się tylko na zbudowaniu na Szwamberku wysokiej wieży, jako czatowni i wspinalni kosztem ponad 470 rubli.

Pomysł ten był niepraktyczny, po kilku latach wieża ta została zniesiona, bo groziła zawaleniem. Nabyte na budowę drzewo, a złożone na Szwamberku topniało i butwiało. W 1916 r. drzewo to zostało sprzedane firmie B. Hantke za kwotę 561 rb., gdyż projekt drenianego budynku ostatecznie upadł. W r. 1925 okazyjnie nabyto plac po sukcesorach Holi za 500 zł. Ten nabytek jako przyległy dawał możność rozszerzenia terenu strażackiego w celach sportowych i zapewnienia wygodniejszego dojazdu. W latach 1922-23 powstał projekt budowy murowanego budynku i przystąpiono do wyrobu pustaków z piasku nad rzeką obok zamierzonej budowli. W 1928 r. została zbudowana obecna sala, ale bez remizy, sceny i dodatkowych ubikacji. Zostało za - dłużenie złotych 6479. W 1929 r. zaciągnięto pożyczkę w Banku Rolnym na „Dom Ludowy” – 10.000 zł. Dalszą budowę prowadził przedsiębiorca p. Ziemba. Dom nie był należycie wykończony, za to powstało olbrzymie zadłużenie straży, aż na sumę 20.996 złotych i 56 gr, czyli 21.000. W 1930 r. spłacono długów 1796,69, a w 1931 r. – 3073 złotych, poczym straż przestała dalej spłacać – nie płaci ani rat, ani odsetek, bo absolutnie już wyczerpała swoje siły i nie ma możności.

Pozostały nieuregulowane pozycje długów: Bank Rolny 6750,- zł Gminna Kasa P.O. 3650,- Zięba (wykupione weksle) 2400,- „należność” z obliczenia 2210,- Jan Bielobradek 850,- razem zł 15.860,- W 1935 r. wykończono remizę i uporządkowano wejście do budynku, „przy pomocy KKO w Częstochowie nabyto motopompę, – należność” spłacamy ratami. Pozostało do spłacenia zł.1500. W r.1936 nabyliśmy działek gruntu dobrego od Bol. Najnigra obszaru 1066 metrów kwadrat. dla zamiany z Walentą, od którego straż przejmie część zajmowanego przezeń na Szwambrku gruntu. W r.1936 zbudowaliśmy wygodny dojazd do remizy i przystąpiliśmy do ogrodzenia naszych placów. Z powodu uroczystości 25-lecia straży – budynek wewnątrz, scena i remiza zostały odświeżone i dobrowadzone do porządku.”
Z rękopisu przepisał, w miarę dokładnie Stanisław Bryk. Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr113 , R.: XXX 2/2020

WSPOMNIENIA EMERYTA. GÓRNICZE TRADYCJE.

 Moim ulubionym przedmiotem w szkole była historia, jednak życie związało mnie z górnictwem – może dlatego, że pochodzę z rodziny górniczej. Moi dziadkowie byli górnikami: Jan – w kopalni rud żelaza, a dziadek ze strony mojej mamy Wojciech Podsiadlik pracował kilkanaście lat we Francji – zginął po powrocie do Polski w 1935 r. w kopalni „Bargły”. Mój ojciec Michał pracował 38 lat w kilku kopalniach rud żelaza, przeszedł na emeryturę w 1969 r. w kopalni „Dębowiec”, która miała być w przyszłości kopalnią węgla kamiennego, ponieważ szyb zjazdowy był już w obudowie murowanej.

Kopalnia ..Tadeusz II".Brama główna 1962r

Po ukończeniu Liceum Ogólnokształcącego w Kamienicy Polskiej wraz z Markiem Zajdlem oraz Józkiem Zawadzkim podjęliśmy naukę w Pomaturalnym Studium Górnictwa Węglowego Ministerstwa Górnictwa i Energetyki, które ukończyliśmy w 1971 r. W tym czasie obowiązywała powszechna służba wojskowa i aby nie pójść „w kamasze” podjąłem praktykę w KWK „Julian” w Piekarach Śląskich. Na szczęście szkoła pomaturalna gwarantowała nam odroczenia od służby wojskowej. Pomimo że w kopalni nazywano nas medalikarzami, nigdy nie miałem kłopotów z nazewnictwem górniczym, które obowiązywało na Górnym Śląsku. W czasie okupacji niemieckiej tereny rudonośne zostały włączone do III Rzeszy, sztygarami były głównie osoby pochodzące z Górnego Śląska, gwara zawodowa przeniosła się do częstochowskich kopalń. Wiedziałem z opowiadań ojca, co to jest sztreka (chodnik), stumpel (stojak), kreutz (stojak podbity pod kawałkiem deski), kibel (wiadro), biksa (beczka), schtus (ocios), feschta (strop) zoll (spąg), steiger (sztygar). Nikt złośliwie nie mógł zrobić mnie w konia. Byli jednak tacy „gorole” (ludzie z centralnej Polski), których posyłano z kiblem, aby przynieśli 5 kilo sztrumu (prądu) – a jak nie przynieśli, kończyło się gromkim śmiechem. Po górniczej edukacji Marek z Józkiem przyjęli się do KWK „Julian”, a ja zatrudniłem się w najnowszej wówczas w Polsce KWK „Halemba” (rozruch w 1957 r.), w której przepracowałem 30 lat.

Kopalnia ..Tadeusz II".Widok z hałdy lata 70-te

Dyrektorem kopalni był wówczas Franciszek Gaździk, wujek naszego absolwenta z Chorzowa – Batorego. Rządził twardą ręką, ale mądrze i sprawiedliwie. Za jego kadencji ustanowiono wówczas rekord świata w postępie ściany w ciągu jednego miesiąca. Przyjąłem na początku zasadę: słuchać a nie wymądrzać się i to później dobrze skutkowało w mojej pracy zawodowej. Po odbyciu pięciomiesięcznego stażu, już na początku 1972 r., zdałem egzamin przed Okręgowym Urzędem Górniczym w Bytomiu na osobę dozoru niższego, a 2 lata później na osobę dozoru średniego górniczego. W 1976 r. na wniosek nowego dyrektora Włodzimierza Piwowarskiego (jeszcze w 1969 r. w KWK „Julian” był w randze głównego inżyniera górniczego) powierzono mi stanowisko kierownika oddziału wydobywczego, na które musiałem uzyskać odpowiednie zatwierdzenie. Dwa lata później kolejny szczebel wyżej – na osobę dozoru wyższego górniczego i tak do 1991 r.; podlegały mi 2 oddziały wydobywcze, a po pewnym czasie często powierzano mi kierowanie całej kopalni na zmianach B i C. Będąc w dozorze wyższym kopalni ukończyłem kurs dla ratowników górniczych. Byłem w drużynie ratowniczej kopalni do 1996 r. (ówczesne przepisy ograniczały pracę tylko do 45 roku życia). W latach 80. zdałem egzamin i uzyskałem zatwierdzenie OUG na osobę dozoru wyższego służb BHP oraz dyspozytora kopalń. Na wszystkich kopalniach dyżury w dyspozytorni w dniach wolnych od pracy mogły pełnić tylko osoby, które posiadały stosowne uprawnienia. Od roku 1991, po katastrofie wypalenia metanu, przeniesiono mnie do działu BHP, gdzie przepracowałem kolejne 10 lat – do czasu przejścia na emeryturę. Pracując „na Halembie” miałem styczność z moimi krajanami spod Częstochowy, którzy codziennie dojeżdżali z firm Budex a następnie Forex. Były to firmy górnicze, które powstały na bazie likwidowanych kopalń rud żelaza. Pamiętam takie zdarzenie, gdy przeprowadzając kontrolę nowo budowanej pompowni głównego odwadniania na poziomie 1030 m spotkałem brygadę z firmy Forex, zatrudnioną przy robotach w pompowni. Po pozdrowieniu pracujących górniczym „Szczęść Boże” odezwał się głos: – „cześć Marian”. Okazało się, że był to Adam Gorgól z Kamienicy Polskiej zatrudniony w tej firmie.

Barbórka. KRŻ Osiny. Lata 70-te. Foto do rozpoznania. Udostępniła p. Jadwiga Sidyk

Z pracownikami spod Częstochowy często spotykam się w KWK „Budryk”, ponieważ firmy Górbud, Gór-Karbo, PBSZ, Carbon, WPBK czy WPBK- BIS zatrudniają ludzi z Częstochowy, Kamienicy Polskiej, Poraja, Osin, Starczy, Łaźca, Nierady, Konopisk. Jastrzębska Spółka Węglowa zatrudnia mnie jako wykładowcę, prowadzę kursy górnicze i szkolenia BHP. W latach 2007 – 2017 uczyłem w ZSP w Ornontowicach oraz przez 5 lat w Technikum Górniczym w Libiążu, dlatego musiałem dokształcić się w zakresie pedagogiki w WOM w Katowicach, a w 2011 r. zdałem dodatkowy egzamin państwowy dla służb BHP. Obecnie kończę Policealne Studium Zawodowe w zakresie budownictwa drogowego ponieważ prowadzę zajęcia w tym zakresie na terenie województw śląskiego i małopolskiego. Wychodzę z założenia, że jeżeli emeryt jest aktywny, to prawdziwa starość znacznie się oddala.
Autor: Marian Bednarczyk (Ruda Śląska)
Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr113 , R.: XXX 2/2020

NAZWISKO PŁANETA. OKRUCHY GENEALOGICZNE.

 

Podczas przeglądania dawnych akt metrykalnych parafii Poczesna zwracałem uwagę na nazwiska, które najczęściej występowały w poszczególnych miejscowościach. W przypadku Starczy (parafia została tam erygowana dopiero w 1911 r.) powtarzały się często dwa nazwiska: Cesarz i Płaneta. O drugim z tych nazwisk słów kilka. W Polsce w 1990 r. (wg bazy PESEL) nazwiska Płaneta używało 1111 osób, z czego 142 osoby w byłym woj. częstochowskim, a 111 osób w byłym woj. krakowskim (obecne woj. małopolskie). Starcza notuje obecnie z 34 osoby o tym nazwisku, co daje jej trzecie miejsce na krajowej liście, po Krakowie (62 osoby) i Brzesku (50 osób). W Częstochowie mieszkają 22 osoby o tym nazwisku. Można zatem powiedzieć, że jest to nazwisko charakterystyczne dla Małopolski – okolice Starczy stanowiły w dawnej Rzeczypospolitej zachodnie pogranicze starostwa olsztyńskiego (w ramach powiatu lelowskiego) a tym samym rozległego woj.krakowskiego i diecezji krakowskiej. Znawca nazwisk polskich, prof. Kazimierz Rymut, nazwisko Płaneta wyprowadza od słowa ‘planeta’ oznaczającego ciało niebieskie, ‘płaneta’ to forma gwarowa. Warto przypomnieć, że w polskich wierzeniach istnieje złośliwy duch zwany płanetnikiem, przebywający gdzieś w chmurach, sprowadzający na ludzi deszcz i grad. Na Śląsku zwany był płanetorzem (pisał o nim Józef Lompa), stąd śląskie nazwisko Płanetorz. Oto udokumentowane pary małżeńskie w aktach parafii Poczesna z lat 1793 – 1900.

Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr113 , R.: XXX 2/2020

WYCZYTANE W AKTACH.

 

W aktach notariusza Aleksandra Molskiego urzędującego w Żarkach zachowała się plenipotencja dla Szymona Sadowskiego od włościan ekonomii koziegłowskiej. Została spisana w Pilicy przez Piotra Oleszkiewicza (notariusza pow. pileckiego, zastępującego Molskiego) w sprawie dzierżawy. Ekonomia składała się z Gęzyna, Starej Kuźnicy, Lgoty, Koziegłówek, Rzeniszowa, Markowic, Winowna, Cynkowa, Wojsławic, Siedlca, Rudnika Wielkiego i Małego oraz Jastrzębia. Dzierżawcą był Antoni Rutkowski. Roczna suma dzierżawy w 1823 r. wynosiła 48 772 zł 21 gr. Dokument – zawierający nazwiska gospodarzy wsi, które w okresie I Rzeczypospolitej stanowiły tzw. baronat koziegłowski – jest pomocny w genealogicznych poszukiwaniach. Przytaczamy z niego imiona i nazwiska mieszkańców Jastrzębia: Sebastian Chwist (radny), Walenty Pilarski, Ignacy Chwist, Stanisław Pietruszowski, Maciej Wojtak, Józef Masłonik, Michał Chwist, Wincenty Fronczek, Jakub Jarząbek, Józef Wojtak, Stanisław Masłoń, Andrzej Kulik, Walenty Sroślak, Wawrzyniec Chwist, Wojciech Masłoń, Antoni Masłonik, Jan Chwist, Wincenty Sitek, Karol Wesołek, Franciszek Chwist, Antoni Piętak, Franciszek Sobota, Urban Knapik, Jan Grzybowski, Wawrzyniec Masłonik, Szymnon Masłonik, Bartłomiej Wojtak, Piotr Wesołek I, Piotr Wesołek II, Józef Daniel, Walenty Szczepiński, Ignacy Kidawa i Sebastian Piotrowski.

W kancelarii Piotra Oleszkiewicza w Pilicy (na Zarzeczu) 26 listopada 1825 r.
Leopold Grabiański z Niegowonic w pow. pileckim i Markus Kempner z Poręby
Mrzygłodzkiej zawarli kontrakt na dostawę drzewa jodłowego, świerkowego i sosnowego za 8 tys. złp. Drewno miało być „na siągi rąbane”, zdatne do wypalania na węgle do fryszerek. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Aleksander Molski był notariuszem przy Sądzie Pokoju Powiatu Lelowskiego w woj. krakowskim. Siedziba kancelarii mieściła się w Żarkach.
Kancelaria działała na podstawie Ustawy Notarialnej z 4 sierpnia 1808 r. Zmiany w obowiązujących przepisach wprowadzone zostały ustawami o hipotece z 1818 r. i 1825 r. Zlikwidowano urzędy notariuszy powiatowych, a w ich miejsce wprowadzono rejentów powiatowych (okręgowych). Wyodrębniły się dwa rodzaje notariuszy, mający różne kompetencje i obszar działania: pisarze aktowi oraz rejenci, którzy z kolei dzielili się na rejentów kancelarii ziemiańskich i okręgowych. Pisarze aktowi mogli sporządzać czynności w całym kraju, rejenci kancelarii ziemiańskich – w obrębie działalności trybunałów cywilnych, przy których zostali ustanowieni, zaś rejenci okręgowi tylko we właściwym okręgu sądu pokoju.
Notariusz Molski objął kancelarię 17 maja 1821r., wcześniej czynności notarialne spisywane były przed Walentym Sobockim, podsędkiem powiatu lelowskiego, który zastępował notariusza. Aleksander Molski urzędował w Żarkach od 17 maja 1821r. do 2 lipca 1822r. Po tym okresie kancelaria była prowadzona przez zastępcę notariusza Piotra Pawła Oleszkiewicza, pełniacego jednocześnie funkcję notariusza powiatu pileckiego. Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr113 , R.: XXX 2/2020 https://searcharchives.pl/8/569/0/1#tabZespol

WSZYSTKIE (PRAWIE) DROGI PROWADZĄ DO CZĘSTOCHOWY.

 Kiedy przyglądam się mapie Częstochowy z jej okolicami i zestawiam ją z danymi z drzewa genealogicznego, fascynujące wydają mi się promieniście odchodzące od miasta ścieżki moich przodków. Nie ma w tym nic dziwnego, jest to zjawisko znane w nauce i wielu rodzinom. Od wieków duże ośrodki miejskie przyciągały okoliczną ludność z rozmaitych powodów – do pracy, do handlu, do urzędów. Zwłaszcza gdy ujawnił się przemysłowy potencjał Częstochowy: miasto zaczęło ściągać wszystkich szukających zarobku i lepszego życia, niczym gwiazda przyciągająca okoliczne ciała niebieskie. Rzecz jasna Częstochowa nie była jedynym takim „magnesem”. W Kongresówce kilka miast zaczęło rywalizować między sobą o siłę roboczą. Przede wszystkim Łódź stanowiła dla Częstochowy silną przeciwwagę od strony północnej. Ale i Zawiercie, Dąbrowa Górnicza, Radomsko, Wieluń, czy Kamienica Polska także miały swoje atuty. Biorąc to pod uwagę, zastanawiam się, na ile Częstochowa jest dla mnie „rodzinnym” miastem.

Lata 1890-1899 , Panorama Częstochowy

Wszystko mogło się w przeszłości inaczej potoczyć i – być może – dziś byłbym rodowitym łodzianinem, lub zawiercianinem. To dopiero ów dynamiczny XIX wiek ruszył z posad rodziny moich chłopskich przodków, którzy od wielu pokoleń zasiedlali okoliczne wsie, gdzie tkwiły ich prawdziwe korzenie. Tak się złożyło, że duża większość moich antenatów prowadziła osiadły tryb życia, nie zmieniali miejsca zamieszkania znacząco. Odbywało się to powoli, przez wiele pokoleń i z jednej wsi do pobliskiej. Taka „czołgająca migracja”. Mikołajczykowie od co najmniej końca XVIII wieku zamieszkiwali Wólkę Prusicką w brzeźnickiej parafii. Wolscy (rodzina babci ojczystej) przebywali głównie w Konarach i Zawadzie w parafii kłomnickiej. Skrzypczakowie (rodzina dziadka macierzystego) żyli w Choroniu i Wysokiej przybynowskiej parafii, lecz ta rodzina na początku XIX wieku zamieszkiwała dalsze okolice Włodowic i część jej członków stamtąd została przyciągnięta przez Żarki. Grzesiakowie i Prubanowie (ze strony babci macierzystej) pochodzili z parafii żurawskiej i złotopotockiej. Trochę rodziny pochodzi z rejonu Kłobucka, Krzepic i Wilkowiecka. Gdy to analizuję, to zauważam, że brakuje mi jedynie przodków pochodzących z kierunku południowo-zachodniego w stosunku do Częstochowy. Jedynym ciekawym wyjątkiem jest rodzina Bieleckich, którzy dotarli do Częstochowy najwcześniej ze wszystkich moich przodków, bo prawdopodobnie już w ostatnich latach XIX w. I to nie z jednej z pobliskich parafii, lecz aż z Kielecczyzny, a dokładniej z parafii w Miedzierzy. Część z tych Bieleckich była górnikami w połowie XIX wieku.

Interesujące, co skłoniło tę rodzinę do przemieszczenia się na tak znaczną odległość – Józef Bielecki urodzony w 1873 r. w Miedzierzy pobrał się z Józefą Jagielską w 1899 r. w Kłobucku, skąd dalej zawędrowali przez Zwierzyniec do Rakowa, niebawem wcielonego do Częstochowy. Gdy już trafiali do tego miasta znajdowali zatrudnienie w rozmaitych fabrykach. Dwa pokolenia Mikołajczyków związały się na długie lata z częstochowskim browarem Szwedego (dotarłem do dokumentacji, z której się dowiedziałem, że pradziadek Jan był zatrudniony w dziale fermentacji). Babcia Wolska przepracowała większość życia w fabryce Motte’ów, a Idzi i Stanisława Skrzypczakowie pracowali w innej fabryce „Częstochowiance”.

Józef Bielecki był pracownikiem huty na Rakowie jako „maszynista”. Chyba właśnie Bieleckim musiało się powodzić stosunkowo najlepiej, bowiem już dzieci Józefa podejmowały zawody świadczące o ich „inteligenckich” aspiracjach, stając się nauczycielami, urzędnikami, czy kupcami. Jako pierwsi wśród moich przodków zerwali w ten sposób z robotniczą i chłopską przeszłością. Miasto dało im inne możliwości. Jeden z Bieleckich był przez pewien czas kelnerem, a później podobno (według rodzinnego przekazu) właścicielem restauracji. Inny z braci Bieleckich – Wacław – otrzymał koncesję na prowadzenie sklepu kolonialnego będąc inwalidą wojskowym, natomiast Pelagia Bielecka miała być freblanką u niejakiej Rędziejowskiej (dziadek ją nazywał „hrabianką”). Po tej rodzinie zachowało się u mnie najwięcej fotografii, co również zdaje się świadczyć o ich lepszym usytuowaniu materialnym. Nie wiem, w jakich okolicznościach nawiązali niektóre kontakty, ale zarówno ze zdjęć, jak i z opowieści wynika, że mieli interesujące znajomości wśród innych inteligenckich rodzin, a nawet takich o szlacheckich rodowodach (jak rodzina Ścibło z Mohylewa). Część rodziny Jagielskich została jednak skuszona przez większą Łódź. Tam Roman Jagielski znalazł pracę jako buchalter, a potem jako policjant. Poślubił Elzę Kares – ewangeliczkę – co było bodaj pierwszym odkrytym przeze mnie małżeństwem w rodzinie międzywyznaniowym. Wszystkie te odkrywane szczegóły sprawiają, że jestem dumny ze swojej rodziny i jej historii i ciągle mam ochotę na więcej odkryć. Tyle jeszcze jest do poznania.
Autor: Bartosz Mikołajczyk (Gdów k. Wieliczki)
Źródło: Kwartalnik ,,Korzenie” nr113 , R.: XXX 2/2020

Osada Młyńska Wały

 Osada Młyńska Wały to bardzo stara osada. Pierwsza pisana wiadomość o Wałach pochodzi z zapisu w księdze parafialnej z Poczesnej z 1772 roku.

Prawdopodobnie osada ta była już tam dużo wcześniej. W XV w. Jan Długosz w opisach lustracyjnych wspomina o Wałach z w parafii Poczesna, może to te same?

Osada Młyńskie Wały istniała jako samodzielna jednostka terytorialna do 1945 roku, później stała się częścią Korwinowa.

1912r

Stary młyn kupili moi dziadkowie, Roman i Antonina Patorscy od Żydów Lejby Garbińskiego i Leibusa Libermana 2 grudnia 1907 roku. Był to stary młyn drewniany z czterema parami kół żarnowych napędzanych turbiną wodną. W 1925 młyn zmodernizowano i zastąpiono 3 żarna mlewnikami walcowymi. Mlewniki walcowe i inne zainstalowane urządzenia pozwalały zwiększyć przemiał i uzyskać lepszej, jakości mąkę.

Do młyna w Wałach zjeżdżali rolnicy ze zbożem od przemiału z dalekich okolic począwszy od Psar, Koziegłów, Hutek po Olsztyn, Biskupice, Choroń.

Młyn drewniany spłonął w lipcu 1937 roku. Nowy, w murowanym budynku młyn uruchomiono bardzo szybko, bo juz 1 kwietnia 1938 roku i przyjęto do przemiału pierwsze zborze. Młyn był wyposażony w najnowocześniejsze na ten czas maszyny firmy WEIGT z Łodzi. Zainstalowano 4 pary mlewników walcowych, 1 parę zgniataczy walcowych, 2 żubrowniki walcowe, tryjer bębnowy, przesiewacz ramowy i inne niezbędne urządzenia.

W czasie okupacji od XII 1941 do I 1945 roku młyn był administrowany przez Niemców a kierował nim osadnik z Besarabii Rudolf Göttel, zamożny człowiek. Miał w Besarabii młyn i duże gospodarstwo rolne. Młyn i gospodarstwo w Wałach pod jego nadzorem bardzo dobrze prosperowało, nic nie zostało zniszczone. W dzień wyzwolenia zostały w młynie i innych pomieszczeniach duże zapasy zboża.

Po wyzwoleniu młynem kierowali członkowie rodziny Patorskich. Ponieważ po wojnie brak było żywności młyn pracował przez całą dobę. Przed młynem ciągle stały furmanki oczekujących na mąkę i otręby rolników.

W 1953 roku młyn został przejęty pod zarząd państwowy i pracował pod różnym kierownictwem do czerwca, 1973 kiedy woda zniszczyła upust do kanału ulgi i który nie został naprawiony. Młyn wodny pozbawiony napędu wodnego niszczał i został całkowicie przez kolejnych użytkowników zdewastowany i pozbawiany wszystkich maszyn i urządzeń.

Aktualnie stoją tylko mury, świadectwo naszej gospodarności.

Autor: Andrzej Patorski