Poraj. Stary dworzec. Henryk Marconi architekt.

 Poraj. Stary dworzec. Henryk Marconi architekt.

Henryk Marconi, włoski architekt znany z autorstwa licznych projektów w Warszawie, pozostawił po sobie ślad również na terenie obecnego Zagłębia Dąbrowskiego. Dowodem na to była budowa szlaku transportowego zwanego Drogą Żelazną Warszawsko-Wiedeńską. Przedsięwzięcie to, ze względu na jego pionierskość, stało się impulsem do powstania nowych typów budynków i obiektów, takich jak dworce, perony, lokomotywownie czy nastawnie. Wiele z nich nie zachowało się do naszych czasów lub uległo przebudowie, a nawet rozbudowie(...) .

Poraj pojawia się w źródłach historycznych w 1496 roku. Wtedy to starosta krzepicki Stanisław z Kurozwęk, syn Dobiesława, z polecenia króla Jana Olbrachta, zakłada w małej, położonej wśród lasów osadzie, stadninę koni. Dzięki temu, po upływie ponad pół wieku, bo w roku 1556, za czasów króla Zygmunta, kiedy to powstaje pierwszy w Polsce szlak pocztowy z Krakowa do Krzepic przez Olkusz, Koziegłowy, Częstochowę, prowadzi on przez Poraj, gdzie utworzono stanicę wymiany koni pocztowych. W latach późniejszych ludność Poraja zajmowała się ponadto górnictwem i hutnictwem oraz wypalaniem węgla drzewnego na potrzeby hut w Błesznie i Tarnowskich Górach. Surowca dostarczały otaczające miejscowość lasy. Rozkwit Poraja rozpoczął się dopiero od czasu uruchomienia wybudowanej w 1846 roku kolei, zwanej wówczas Warszawsko-Wiedeńską. Poraj, w początkowym okresie wolno, potem nabierając tempa, zaczyna się rozwijać. Podczas budowy kolei wybudowano w nim od razu stację trzeciej klasy, postawiono budynki mieszkalne oraz gospodarcze dla kolejarzy i ich rodzin. Budynek dworca ze względu na charakter stacji był budynkiem parterowym.

Prosty, wzniesiony w latach 1844-1848 z cegły, w stylu historyzmu, przykryto czterospadowym dachem namiotowym, obecnie pokrytym papą. Mieścił w sobie niewielką poczekalnię, bufet oraz kasę biletową. Widoczne są gzymsy, niestety, zaczynające się kruszyć i odpadać. Zachowano stolarkę drewnianą, która jednak pochodzi z czasów powojennych (po II wojnie światowej). Obecnie budynek pełni lub jeszcze do niedawna pełnił funkcje mieszkalne, dzięki czemu pozostał zachowany do dziś, pomimo wybudowania nowego obiektu stacyjnego. Budynek dworca nie jest jedynym, który przetrwał do dziś, obiektem.

Są nimi również znajdujące się w jego bezpośrednim sąsiedztwie, wybudowane z czerwonej cegły i pokryte dachem dwuspadowym, budynki mieszkalne. Innym obiektem budowlanym zaadoptowanym do celów gospodarczych jest wyremontowany dom dróżnika, stojący naprzeciw starego dworca, zlokalizowany przy ul. 3 Maja. Stacja Poraj zyskała na znaczeniu w okresie międzywojennym i powojennym dzięki działającym na terenie gminy zakładom przemysłowym, a zwłaszcza kopalniom rud żelaza.

Dodatkowym czynnikiem podnoszącym jej znaczenie był rozwój funkcji rekreacyjnych wypełnianych w stosunku do mieszkańców pobliskiej Częstochowy – utworzenie w Dolinie Górnej Warty malowniczego Zalewu Porajskiego. Dlatego podjęto decyzję o budowie nowego dworca, który wzniesiono obok starego.

Henryk Marconi (ur. 7 stycznia 1792 w Rzymie, zm. 21 lutego 1863 w Warszawie) – włoski architekt (od 1822 roku mieszkał w Polsce), przedstawiciel klasycyzmu, jeden z najwybitniejszych architektów pierwszej połowy XIX wieku tworzących na ziemiach polskich. Kształcił się początkowo pod kierunkiem ojca, Leandra (1763–1837), następnie w latach 1806–1810 jednocześnie na uniwersytecie i Akademii Sztuki Pięknych w Bolonii. Od 1811 roku uczył rysunku w szkole średniej w Lugo. Do Polski został sprowadzony w 1822 r. przez generała Ludwika Michała Paca w celu ukończenia pałacu w Dowspudzie. Od 1827 zajmował stanowisko w Wydziale Przemysłu i Handlu Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego, a w latach 1851–1858 był profesorem w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie. Po zamknięciu uczelni wykładał przez co najmniej 10 lat. Poślubił córkę ogrodnika hr. Paca, Szkotkę Małgorzatę z Heitonów (1807-1884). Panna młoda była kalwinistką i niektóre ich dzieci wychowano na katolików, podczas gdy inne na kalwinistów. Razem byli rodzicami m.in.: Karola, Władysława, Leandra, Eleonory Kolberg (1832-1882), Jana (1845-1921), inżyniera, oraz Henryka (1842-1920), przemysłowca. Wnukiem Henryka i Małgorzaty był Bohdan. Bratem Henryka był Ferrante. Henryk Marconi został pochowany na cmentarzu Powązkowskim, podczas gdy jego żona, córka i synowieHenryk, Jan i Władysław na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. Źródło Grzegorz Onyszko, ,, Henryk Marconi i jego architektoniczne projekty Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej (Maczki – Myszków – Poraj – – Strzemieszyce Południowe –Ząbkowice) “, Dabrowa Górnicza 2018, Towarzystwo Przyjaciół Dabrowy Górniczej Muzeum Miejskie „Sztygarka” https://www.tpdg.pl/lib/zsiv4t/Industriae-Theatrum-ex-Silesia-vol-5-jsiz11ao.pdf https://pl.wikipedia.org/wiki/Henryk_Marconi